Кесте тігудің негізгі құралы - кергіштер
Қолөнер • Дәстүр • Мәдени мұра
Кестелеу — қазақ қолөнерінің ерекше түрі
Кестелеу, яғни қолмен кестелеп өрнек салу — өте көне заманнан қолданылып келе жатқан сәндік өнер. Ол матаның бетіне жіппен ою-өрнек түсіріп, бұйымды әшекейлеп безендіруді білдіреді. Кестелеуде әр түрлі маталар мен әр түрлі жіптер қолданылады, ал нәтиже көбіне дұрыс таңдалған құрал мен материалға байланысты.
Негізгі құрал: кергіш
Кесте тігудің негізгі құралы — кергіш. Ол матаны керіп ұстап, жұмыс барысында оның бүлініп, созылып кетуінен сақтайды. Кергіш көбіне бірінің ішіне бірі кіретін екі дөңгелектен тұрады.
Құрылымы
Екі дөңгелек шеңбер, бір-біріне қыстырылып бекітіледі
Материалы
Ағаш, пластмасса, резеңке, металл
Ине мен қайшыны дұрыс таңдау
Инелер матаның қалыңдығына және жіптің жуандығына қарай таңдалады. Ал қайшының да өз орны бар: оралған жіпті қию үшін қайырма (қайтақ) қайшы, ал жіпті қию және ұшын тегістеу үшін орташа өлшемді қайшы қолданған ыңғайлы.
Ине таңдауы
Матаның қалыңдығы мен жіптің жуандығына сай
Қайшы таңдауы
Жіпті қиюға және тегістеуге бөлек қайшы қолдану
Мата таңдаудың маңызы
Мата қалыңдау болғаны жақсы, бірақ тігісті қатты тартып, иненің өтуін қиындатпауы керек. Ал мата тым жұмсақ болса, тігілген кестенің бедері анық шықпай, көркі бәсеңдеп қалады.
Кенеп матаның ерекшелігі
Кенеп матаның құрылымы иненің әр түрлі мөлшеріне оңай өтеді. Ине қалдырған іздер басқа маталарға қарағанда тез жабылып, жұмыс ұқыпты көрінеді.
Айқас тігіс үшін
Айқас тігіспен тігілетін кестелерге канва өте қолайлы. Канва жіптердің саны мен тығыздығына қарай нөмірленеді: нөмірі өскен сайын канваның көздері кішірейе береді.
Қазақ кестесінің көне түрлері және мәдени сабақтастық
Кестені бізбен және жай инемен жиектеп тігу көптеген халықтарға ортақ өнер болғанымен, қазақ кестесінің өзіндік өрнек тілі мен дәстүрі қалыптасқан. Қазақ халқының кесте өнеріндегі көне түрлеріне біз кесте, айқас кесте, басып тігу, қойып тігу жатады.
Біз кесте
Дәстүрлі әдістердің бірі, нәзік өрнек бедерімен ерекшеленеді
Айқас кесте
Канваға ыңғайлы, өрнек анық әрі үйлесімді көрінеді
Басып тігу
Тігіс арқылы бетті тығыз жауып, реңк пен ырғақ береді
Қойып тігу
Қабаттап, мәнерлеп орындауға негізделген тәсіл
Ертеде халқымыз тұтынған бұйымдардың көпшілігі кестемен әшекейленіп, тұрмыстың өзіне көрік берген. Қазақ қолөнерінің өмірге келуі мен дамуы көшпелі өмір салтымен тығыз байланысты болды. Атадан балаға, анадан қызға мирас болып келген бұл сәндік өнер ұлттық мәдениеттің дамуына ықпал етіп, ұрпақ сабақтастығын сақтап келеді.
Негізгі ой: кесте — тек әсемдік емес, құралды дұрыс таңдау, материалды тану және ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан мәдени тәжірибе.