ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚОРҒАУҒА ЖАТАТЫН ҚҰСТАР туралы
Табиғатты қорғау
Қазақстандағы қорғауға жататын құстар
Омыртқалы жануарлар арасындағы ең үлкен топ — құстар. Дүние жүзінде олардың шамамен 10–12 мың түрі бар, бұл құстардың кең таралғанын көрсетеді. Қазақстан аумағы да қанаттыларға өте бай: мұнда 481 түр мекендейді, ал күз айларындағы жалпы саны 18–20 миллионға дейін жетеді. Бұл — орасан табиғи байлық. Оны қорғау да, ұқыпты пайдалану да — ортақ міндет.
Түр саны
481
Қазақстанда мекендейтін құстар
Күзгі саны
18–20 млн
Маусымдық жалпы сан
Аңшылық олжасы
3,2 млн/жыл
Ел аумағындағы көрсеткіш
Құстардың адамға тигізетін пайдасы
Қанаттылардың адам үшін пайдасы өте зор. Қазақстанда тіршілік ететін құстардың бір бөлігі аңшылық мақсатта ауланып, тағамға жарамды ет пен мамық-қауырсын береді. Қазіргі уақытта елімізде жылына шамамен 3,2 миллион құс аңшылардың олжасына айналады. Олардың қатарына үйрек, қаз, қасқалдақ және басқа да батпақты-сулы құстар жатады.
Сонымен бірге жасыл желек жамылған кең байтақ даламызда ұшып жүрген көптеген құстар (шымшық, торғай, тоқылдақ, ементұмсық және басқалары) егістік, бау-бақша, орман зиянкестері саналатын жәндіктермен және кеміргіштермен қоректеніп, ауыл шаруашылығына айтарлықтай пайда келтіреді.
Негізгі тұжырым
Құстар — табиғи тепе-теңдікті сақтайтын, ауыл шаруашылығына нақты пайда әкелетін және мәдениетке шабыт беретін тірі байлық.
Эстетикалық және ғылыми маңызы
Құстардың эстетикалық мәні ерекше. Бұлбұлдың үні, торғайлардың сан қилы әуезі талай композитордың шығармасына арқау болып келеді.
Сондай-ақ аспанға ұшу техникасын жетілдіруде құстардың ұшу заңдылықтарын зерттеу Леонардо да Винчиден бастап бүгінге дейінгі авиация конструкторлары еңбектерінің маңызды негіздерінің бірі болып отыр. Бұл бағыттағы ізденістер қазір де жалғасуда.
Неліктен қорғау қажет?
Соңғы жылдары құстардың тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде кейбір түрлерінің саны азайып бара жатқаны байқалады. Сондықтан көптеген елдерде оларды қорғау шаралары жүйелі түрде жүзеге асырылуда.
Біздің республикада да бұл жұмыс кең көлемде қолға алынған. Саны күрт азайған аң-құстарды шұғыл зерттеу арқылы олардың таралу аймағы нақтыланып, жекелеген өңірлерде нақты қорғау шаралары іске асырылатын болады.
«Қызыл кітап» және ғылыми негіз
Қазақстан ғалымдары сирек кездесетін құстардың тізімін жасақтап, табиғаттың «Қызыл кітабын» әзірлеуге кірісті. Онда республикамызда саны аз құстардың қай аудандарда таралғаны, биологиясы және мінез-құлық ерекшеліктері жан-жақты сипатталады. Бұл мәліметтер қорғау шараларын жоспарлау мен жүзеге асыру үшін аса маңызды.
-
Таралу аймағы
Қай өңірлерде кездесетіні нақтыланады
-
Биологиясы
Тіршілік ету ерекшеліктері жүйеленеді
-
Мінез-құлқы
Әдеттері мен бейімделуі сипатталады
-
Қорғау шаралары
Нақты әрекеттерді жоспарлауға негіз болады
Құстарды қорғау — табиғат байлығын сақтау ғана емес, ауыл шаруашылығының тұрақтылығы мен мәдени-ғылыми дамудың да маңызды бөлігі.