Жемісі - қияр
Cucumis sativus
Қияр — (лат. Cucumis sativus) — асқабақ тұқымдасына жататын біржылдық көкөніс дақылы. Жарық, ылғалды және жылы жерлерде жақсы өседі, суыққа төзімсіз.
Негізгі ерекшеліктері
- Жылы мен ылғалды жақсы көреді
- Суыққа сезімтал
- Жаңа күйінде де, тұздалған түрінде де тұтынылады
Өсу сипаты
Сабағы жатаған немесе өрмелегіш, бес қырлы. Ұзындығы шамамен 1,5 м-ге дейін жетеді. Жапырағы кезектесіп орналасады, ұзын сағақты әрі түкті.
Гүлі мен жемісі
Гүлі — сары, дара жынысты. Жемісі — қияр: шырынды, жасыл түсті, тұқымы көп. Сорттарына қарай пішіні мен көлемі әртүрлі болады.
Құрамы
Қиярдың құрамында 95–96% су, 4–5% құрғақ зат болады. Құрғақ зат құрамында қант, ақуыз, май, клетчатка, сондай-ақ С дәрумені, В тобы дәрумендері, каротин, органикалық қышқылдар және эфир майлары кездеседі.
Негізгі үлес
Су: 95–96%
Құрғақ зат
4–5% (құрамында қант, ақуыз, т.б.)
Өсімдік туралы
Қияр (кәдімгі қияр) — Асқабақ (Cucurbitaceae) тұқымдасына жататын қияр туыстасының біржылдық шөптесін өсімдігі.
Сабағы түкті, мұртшалары арқылы шырмалып өседі. Әдетте биіктігі 1–2 метрге дейін жетеді. Жемісі — жеуге жарамды, тұқымы көп, шырынды, көбіне жасыл түсті болады.
Тарихы мен таралуы
Қияр мәдениетке шамамен 6000 жыл бұрын енген. Оның отаны — Үндістанның тропикалық аймақтары және Қытай. Бұл өңірлерде қияр бүгінге дейін табиғи жағдайда да кездеседі.
Қолданылуы
Қиярдың емдік қасиеттері адамдарға ерте заманнан белгілі. Мысалы, XVII ғасырда жазылған орыс дереккөздерінде қияр шырынының пайдалы екені айтылып, оны кейде судың орнына ішуге болатыны да көрсетілген.
Халық тәжірибесінде қиярды терінің күйген немесе зақымдалған жеріне қою арқылы тыныштандыру мақсатында қолданған. Косметика саласында да қияр кеңінен пайдаланылады: ол теріні ағартуға бағытталған кейбір кремдердің құрамына кіреді.
Тамаққа қолдану
- Жаңа үзілген күйінде тұтыну
- Тұздап, қыста пайдалануға дайындау
- Салаттар мен әртүрлі тағамдарға қосу
Күтімі
Қиярдың дұрыс күтімі топырағын қопсыту, арамшөптерін жұлу, жаңа өскен сабақтарын қыстыру және дұрыс суарудан тұрады.
Топырақты қопсыту және арамшөп
Алғашқы қопсыту жұмыстары сабақтары топырақ бетінен көрінгеннен кейін басталады. Кейін оны әр 10 күн сайын қайталап отырған жөн. Қопсытумен бірге арамшөптерді жұлып тұру қажет, бірақ тамыр жүйесін зақымдап алмауға мұқият болған дұрыс.
Суару
Қиярды бірқалыпты әрі мол суарады. Ылғалдың жетіспеуі өсуін баяулатады. Әсіресе кешкі уақытта, күн бойы жылыған сумен суарған дұрыс — бұл тамырлардың суып кету қаупін азайтады.
Тыңайтқыш
Жеміс пісе бастаған кезеңде әр 2 апта сайын минералды тыңайтқыштармен қоректендіру ұсынылады.