Сендер өзің тексер, сендерге айтайын
Торға түскен жолбарыс
Бір күні жолбарыс тамақ іздеп жүріп, абайсызда бір торға түсіп қалады. Қанша арпалысса да, тордан шыға алмай, сол маңнан өтіп бара жатқан жаяу адамды көріп, жалбарына тіл қатады.
— Әй, адам! Егер мені осы тордан босатсаң, жақсылығыңды қайтарамын. Саған көп қайырым қыламын.
Жамандық ойламаған адам торға жақындап, жолбарысты босатып шығарады. Алайда жолбарыс еркіндікке шыққан сәтте-ақ мүлде басқа сөз айтады.
— Мен бірнеше күннен бері ас ішпедім, — дейді жолбарыс. — Әбден аштым. Мен сені жеймін.
Адам шошып кетіп: — Сонда уәдең қайда? — дейді. — «Жақсылық қыламын» деп едің ғой. Бұл істі біреуге айтып, төрелік сұрайық.
Жолбарыс келіседі. Екеуі бірге жүріп, үлкен ағашқа келеді де, одан сұрайды: жақсылық жақсылықпен өте ме, әлде қастықпен өте ме?
Бірінші төрелік: ағаштың жауабы
Ағаш еш ойланбастан: — Қастықпен өтейді, — дейді. Сосын өз басынан өткенін айтып береді.
— Адамдар менің көлеңкемде тынығады. Ал кетерінде бұтағымды сындырып, керек-жараққа кесіп алып кетеді. Бұл қастық емес пе?
Жолбарыс бұған сүйеніп: — Ендеше мен сені жеймін, — дейді.
Адам амалсыз: — Тағы екі рет сұрайық, үшінші төреліктен кейін жесең де мейлі, — деп өтінеді.
Екінші төрелік: кәрі сиырдың назасы
Жол үстінде жайылып жүрген кәрі сиырға кездесіп, сол сұрақты қояды. Сиыр да: — Қастықпен өтейді, — деп жауап береді.
— Жас кезімде сүтім мол еді, ием мені жақсы көрді. Енді қартайдым, сүтім азайды — соямын деп отыр. Бұл қастық емес пе?
Жолбарыс тағы да: — Ал, енді сені жеймін, — дейді.
Адам: — Тағы бір-ақ рет сұрайық, — деп жалбарынады.
Үшінші төрелік: шиебөрінің айласы
Келе жатып олар шиебөріні көреді. Ол екеуін байқап қаша жөнеледі. Жолбарыс айқайлап: — Қашпа, біз саған жау емеспіз, бір сұрарымыз бар! — дейді.
Шиебөрі тоқтап, таңырқай сөйлейді: — Жолдас болмайтын екі жанның бірге жүргеніне таңғалдым, — дейді.
Адам болған жайды түгел айтып береді: жолбарыс торға түсіп, өзі босатқанын, енді сол жолбарыстың оны жегелі тұрғанын жеткізеді.
Шиебөрі тыңдап болып: — Сен өтірік айтып тұрсың, — дейді. — Жолбарыс — аңның патшасы. Ол қандай торға түссе де, өзі-ақ шығып кетер еді.
Жолбарыс: — Адамның айтқаны рас, — деп мойындайды.
Бірақ шиебөрі көнбейді: — Өз көзіммен көрмей, сенбеймін, — дейді.
Сонда жолбарыс: — Ендеше жүр, торға қайта барайық. Мен сол торға сенің көз алдыңда қайта түсіп көрсетейін, — дейді.
Үшеуі торға қайта келеді. Жолбарыс: — Міне, мен дәл осылай түскенмін, — деп торға кіреді де, қайта шырмалып қалады.
Адам оны босатуға ұмтылғанда, шиебөрі ақырын сыбырлайды: — Бұдан кейін торға түскен жолбарысты ешқашан босатпа. Енді үйіңе қайт.
Осылайша адам мен шиебөрі қашып кетеді. Жолбарыс торда шырмалған күйі қалады.
Аяқталуы және түйін
Көп ұзамай аңшы келіп, тордағы жолбарысты атып алады да, терісін сыпырып әкетеді.
Бұл хикаяның түйіні мынау: күш кейде адал ниетке қарсы тұра алмайды, ал алдауға ерсең, ақыры тұтылуың мүмкін. Бұл да бір ойландырған жұмбақ.