Қазір бірақ түсік
Түлен түртті пендені… Түсінде түсік көрді. Бірақ бұл — түсік емес, түсікке айналған өз-өзі еді.
Бармақтай ғана жан иесі. Ештеңеге араласпайды. Өз жөнімен жүзіп жүр. Жүзіп жүрген мекені — жатыр. Биттің қабығындай жұқа жатыр іші — жұмбақ әлем. Жұқа жарғақ жарылып кетердей толқып- толқып қояды. Жұмсақ құрсақ баяғы балалықта шаңырақта үрленіп тұратын қардай шайқала толқығанда, көгілдір әлемде балықтай жүзген бұл бейне бесіктей тербеледі. Бірақ тұншықпайды. Емін-еркін тыныстайды.
«Япыр-ау! Баяғыда тіршілік суда пайда болды деуші еді, сол рас болғаны да… Пенде де көлкіген көгілдір дүниеде жаратылады екен-ау!» — деген сұм ой орала кетті. Денесіндей жіңішке емес, әуелі пайда болған жұмыр, жуан басына келген түсініксіз ойдан түсік селк ете түсті.
«Астапыралла! Өзің кешіре гөр, Жаратқан! Мұндай мұндар ой қайдан келеді?! Осындай орнықсыз жерде… О, күнәһар!» — деп өз-өзін жазғырып та қойды.
Әлгінде ғана адам еді. Түсік те емес еді. Бауырымен жүзбей, аяғымен жорғалап жүрген: жер бетінде, күн өтінде… Енді мына көлкіген көгілдір әлемге тап болды. Мұнда не күн жоқ, не ай жоқ, не жұлдыз. Торғындай жұмсақ, жанға жайлы, тәнге майлы. «Жүзе бер, жүзе бер» дегендей.
Түсікке айналған адам көк теңіздей көлкіген кеңістікте армансыз жүзе берді. Алаңсыз жүзіп жүріп тағы да ойға батты: «Әлгінде ғана адам едім. Неге түсікке айналдым? Ал енді… жатыры жатырқап, жатсынып қалса қайтем?! Онда тұқымымның тұздай құрығаны — жатсынған жатыр сылып тастағаны».
Түсік дір ете түсті. Құрсақ та кенет қуықтай қусырылып, жыландай жиырылып-жазылды. Сонда ғана ол ұлы қауіпті сезінді: жатыр жатсынса, мұны бойға біткен арам без ретінде сылып тастайды екен. Ал арамның аты да, заты да арам. Бірақ бұл арам ба? Бұл кеше ғана адам еді ғой. Адам еді…
Жарық әлемдегі «жолыққан» өмір
Жатырдағы жұмбақ әлемде емес, жарығы мол «жұмақ» әлемде жүргенде ұрынды ғой бұл. Ұрынды. «Түсік» деген қол-аяғы жоқ домалақ пәлеге сонда жолықты.
Пендеге тән түлкі бұлаң тірлік кешкені рас. Түсікке айналмай тұрып жалғанды жалпағынан басты. «Жаңа қазақ» атанған жайы бар. Бұрын да тарлық көрмеген тағдыры, байлыққа бет бұрғанда тіпті бұрлығып-ақ қалды. Соның бәрі — Санабикенің арқасы, Санабике ағаларының арқасы…
Санабикенің банкир ағаларының жетектеуімен несие алушыларға кепіл боларлық «КЕП» деген банктің ішінен фирма ашып, жалған кепілдікпен талай ақшаны қалтаға басты. Кейін сатымсақтыққа ден қойған «СП БиС»-ті құрып алды. Бір-ақ күнде «БиС» — Бибол мен Санабикенің айы оңынан туған кезеңге айналды: жұрт жел жағынан жүрмейтін, оң жағынан күңкілдейтін күйге жетті.
Бірақ соңы — Биболдың Балкенжедей жас қызға «бүлдіргі» салғаны. «Бүлінгеннен бүлдіргі алма» дегендей, Балкенжеден бойына біткен шарана туралы естігенде Бибол «бүлдіргі» деп бұрқанды. Бір «бүлдіргі» аздай, Санабике құрсағы да құр қалмапты: үш бала аздай тағы бір «топалаң» түсіпті.
Енді ол екі оттың ортасында қалды. Өңі мен түсі астасып кетті. Ақыры бірін болмаса бірін түсіртуге бел буды. Түсікті көзі көрмесе де, керең болғыр құлағы естіп, көңілі нілдей бұзылды.
Санабикемен арадағы сөз
— Санажан, — деді құдай қосқан жарына, — УЗИ-ге түсіртсек қайтеді?
— Әлі ерте ғой. Алты айлығынан кейін көріну керек. Қазір түсік қой, — деді ойында түк жоқ жары.
— Ә-ә… түсік… түсік… — деп бұл түсініксіз міңгірледі.
— Иә, әлі жылбысқа ғой. Ұл-қыз екенін бір тәңіріден басқа ешкім айырмас.
— Ім… Санажан, сол жылбысқаның қажеті бар ма?..
Қайшылықтың өзегі
Бір ауыз «қажеті бар ма?» деген күмән — кейін тұтас мінезді ашады: Биболдың тайқақтығы, Санабикенің өктемдігі, «ұл керек» деген ұранның ар жағындағы қорқыныш пен есеп.
Санабике селт етіп, бұған жалт қарады.
— Бибол! — деп ол шарт ете түсті. — Сен не оттап тұрсың? Сүмелек!.. Кеше ғана «екі қыз, бір-ақ ұлым бар, тағы бір ұлым болса ғой» деп өзеуреп жүрмеп пе едің. Енді битіңнен шошығандай болып қалдың, сорлы!
Бибол сөз насырға шаппай тұрғанда табанын жалтыратып, есіктен шыға жөнелді. Артынан Санабикенің қаладан-қалаға көшкен айқайы қалды: байлықтың буы, опасыздықтың күдігі, «ағаларым аман болсын» дейтін кек аралас сенім.
Балкенжемен тау ішіндегі әңгіме
Бибол кеңсе жаққа да соқпады. «Балкенже қайдасың?» деп құйындата жөнелді. Ұсақ көліктердің арасымен қоңыздай дөңкиген жапон машинасы сырғып, қыз істейтін жерге жетті. Арада апта бойы көріспеген екеуі шұрқырасып табысты.
Жол-жөнекей тамақ алып, қар-мұз басқан алып таудың қойнауына кірді. Өзіне мәлім бір қуысқа тығылып, жазғы самал желпитін балапан шыршаның бауырына тізе бүкті. Көрпе жайылды, «Сарыағаш» суы ішілді. Әңгіме елпілдеп басталып, аңсар сезім аусар іске ұласты.
Әлден уақыт өткен соң Балкенже мұңын айтты:
— Шын болса, үйленер едің ғой… Бұлай жасырынбас та едік.
— Орайы келмей жатыр… Өзің білесің… — деді Бибол.
Әңгіме қоюлана берді. Балкенже бір шешімге келгендей болды; Бибол болса көзін тайдырып, жер шұқып қалды. Қыздың даусы дірілдеді, бірақ қайрат та бар еді:
Бұрылыс сәт
— Менің де аяғым ауыр.
— Қашан?! — деді Биболдың даусы жан ұшыра.
— Екі айдан асыпты. Кеше ғана дәрігерде болдым… Түсіртіп тастайын деп ойладым да, тәуекелге көз жұмдым, — деді Балкенже сабырмен.
Биболдың жүрегі тас төбесіне шықты. Ол кіріптарлығын жасырмады: Санабике келісер емес, үш бала бар, енді оның үстіне тағы да аяғы ауыр. Балкенже оны «ынжық» деді. Бибол болса ең соңғы сөзін айтып салды:
— Не десең де өзің біл… бірақ түсікті түсір!
Балкенже оған қатты жауап қатты: «Онда шаруаң болмасын! Бұл — менің проблемам… Қатыныңа шамаң жетпей жүріп, қос қатын сенің қай теңің?!»
Сол күннің кешінде олар көк түтін басқан қалаға қайтты. Бибол Балкенжені қала шетінен түсіріп тастап, жеке меншік қонақ үйге келіп, көлігін бір-ақ қаңтарды. Енді, міне, сол қонақ үйде түс көріп жатыр.
Жатыр ішіндегі шайқалыс және жалбарыну
Түсік түнемелге ес жиды. Табы тандырдай қарыған құрсақ іші жайсыз тиді. Бұл бүлк-бүлк бұлқынды. Бауырдай балбыраған тұла бойы тітіркене қалтырады. Шырышты қабық бір суып, бір ысынды. Қасиетті құрсақ ішіндегі көгілдір әлем көлдей шайқалып, қазандай қайнай бастады.
Шын қауіп төнді. Ол тәңіріне тұншыға жалбарынды:
— О, құдіреті күшті Тәңірім! Мендей түсік-пендеңе қуат бере гөр! Тозақтай жанып, мұздай суынған құрсақ-анама сабыр бере гөр! Мен бір талайсыз бейбақпын… Екі бірдей сүйгенім бар еді. Сол екеуінің құрсағының біріне өзім түсіппін… Қайсысының ғана құрсағына тап болдым? Қайсысы мені сылып тастағалы тұр? Жаппар ием, жар бола гөр!
Бірақ жатыр ішіндегі жан даусын ешкім естімеді. Тіпті тәңірі де таскереңдей тіл қатпады. Құрсақ бір ысынып, бір суынды: бірде жұмақ, бірде тозақ. Түсіктің тәні күйіп, жаны ышқынды. Дегенмен шыдады. Шыдамасқа шара қайсы?
«Тек арам бездей сылып тастамаса болғаны…» деген ой қайта-қайта келді. Адам баласы арам безден безеді, езеді. Бұл бірақ арам ба? Бұл — кеше ғана адам еді. Қазір — түсік. Түсік тәні — ісік. Жаны — жасық. Жатыр жиіркенсе, ісік тәні қоқысқа төгілер, жасық жаны көкке көтерілер. Тәңірім, түсіктен бұрын тастандыдан сақта!
Ой мен сезім астасқан сайын құрсақтағы арпалыс та саябыр тапқандай болды. Түсік тәубаға келді:
— О, Тәңірім, жан бергеніңе тәуба! О, жатыр-анам, тән бергеніңе тәуба! Жасықтықтан жарымнан аса алмадым… кешір!
Егіз деп ұққан — тажал болып шықты
Кенет түсік тәні селк етті. Көгілдір әлемі де толқып кетті. Ол бұлықси жүзіп келе жатып, өкпедей қалқып жүрген өзіндей бір түсікке кезікті. Сескенсе де, артынша қуанып қалды: «Бір жатырда екеу екен. Екеуі енді бір-біріне ес. Ес қана емес — егіз…»
«Егізім!» деп еміренді. «Сыңарым!» деп сылдырады. Елігіп келіп моп-момақан жатқан түсікті түртіп қалды. Бар пәле сол сәтте басталды.
Әлгі сыңары — саптан қапқа тамып түскен тамшыдан пайда болғандай еді. Сабы да бір, қабы да бір. Бірақ түрткен сәтте үстін түгел түк басқан тажалға айналды. Мыстан кемпірдей келіп, кеңірдегінен шап берді. Қылдырықтай кеңірдегін шеңгелдей қысып, жанын мұрнының ұшына әкелді.
Сол бір қысылтаяңда ойы төпелеп өтті: «Екі түсік екі жатырда жатуы керек еді… Бір құрсақта қалай қатар пайда болды? Екеуі де қай құрсақта жүр: Санабике ме, Балкенже ме? Қасиетті ме, қасиетсіз бе?.. Жоқ… құрсақтың қасиетсізі болмайды. Қасиетсіз — мен…»
Ол бала күнінен санасына сіңген жолдарды күбірледі — жалбарынудың өзі, тілегінің соңғы шырағы секілді:
— Шықпасын деп мал құрбан, Ұшпасын деп шыбын жан… Қоя бер мені, егізім!
— Күнге қарап жылаған, Айға қарап уанған… Қоя бер мені, егізім!
— Жаны бірге шулатқан, Демі бірге булатқан… Қоя бер мені, түсігім!
— Күнге қарар есігім, Айға қарар бесігім… Қоя бер мені, түсігім!
— Ұшса ұшсын шыбын жан, Жолыңа сенің мен құрбан… Қоя бер мені, түсігім! Қуа бер мені, түсігім!
Тажалдың шеңгелі біртіндеп босағандай болды. Түсіктің тынысы кеңіді. Сірі жаны сірне әлемге сылынып бір-ақ шықты…
Ояныс
— А-а-а!..
Бибол өз даусынан өзі шошып оянды. Үстін қара тер басып, бастығырылып қалыпты. Өзіне келе алмай, жан-жағына алақтай қарап біраз отырды. Таң әлі ата қоймапты. Қонақ үй бөлмесі алагеуім.
Ол түлен түртіп оянғанын түсінді.