Тіршілік - табиғи дамудың белгілі бір кезеңінде пайда болған материя қозғалысының ерекше түрі
Абиогенез ұғымы және тіршіліктің пайда болуы туралы көзқарастар
Абиогенез (гр. a — болымсыздық, жоққа шығару; bios — тіршілік; genesis — пайда болуы) — жансыз материядан органикалық қосылыстардың, яғни тірі ағзадан тыс және ферменттердің қатысуынсыз түзілуін сипаттайтын ұғым.
Кең мағынасы
Кең мағынада абиогенез — эволюциялық даму барысында тіршіліктің органикалық емес заттардан пайда болуы туралы теориялық түсініктердің жиынтығы. Бұл бағыт тіршіліктің бастауын ағзадан тыс ортадағы ұзақ химиялық және физикалық өзгерістермен байланыстырады.
Тар мағынасы
Тар мағынада абиогенез — тірі табиғатта ағзадан тыс, ферменттердің қатысуынсыз таралған органикалық қоспалардың қалыптасуы мен жиналуы туралы түсінік.
Негізгі екпін
Негізгі назар — органикалық молекулалардың өздігінен түзілуі, күрделенуі және кейінгі биологиялық жүйелерге бастау болуы мүмкін жағдайлардың қалыптасуына аударылады.
Тарихи көзқарастың өзгеруі
XIX ғасырдың ортасына дейін ғылымда тіршілік өздігінен пайда болады, ал өлі заттардан күрделі құрылысты тірі ағзалар түзіледі деген түсінік кең тараған еді. Алайда XVIII ғасырда италиялық ғалымдар Ф. Реди мен Л. Спалланцани, сондай-ақ француз ғалымы Л. Пастер тәжірибелері арқылы бұл ұғымның қате екенін ғылыми тұрғыда дәлелдеді.
Опарин теориясы
Абиогенезге қатысты теориялардың ішінде кеңінен таралғандарының бірі — А. И. Опарин ұсынған тұжырымдама. Бұл көзқарас тіршіліктің пайда болуын Жердің ерте кезеңдеріндегі химиялық эволюциямен, органикалық қосылыстардың біртіндеп күрделенуімен және жүйеленуімен байланыстырады.
Қазіргі ғылыми ұстаным және тәжірибелік дәлелдер
Қазіргі ғылым жер бетінде тіршіліктің пайда болуы белгілі бір геологиялық дәуірде басталған күрделі әрі ұзақ процесс болғанын мойындайды. XX ғасырдың ортасында сол дәуірдегі ықтимал жағдайларды жасанды түрде модельдеу арқылы тәжірибе жүзінде белок тектес және басқа да органикалық заттардың абиогенді синтезі жүзеге асырылды.
Тіршілік туралы қорытынды түсінік
Тіршілік — табиғи дамудың белгілі бір кезеңінде пайда болған материя қозғалысының ерекше түрі. Мұндай қозғалыстағы материя даму барысында алуан түрлі сатылардан өтіп, біртіндеп күрделене түседі.