Э - лық процестің ішкі реттелу заңдылықтары, яғни қоздырғыш (микроб) пен ие (адамдар мен жануарлар) арасындағы әрекеттестік көптеген сыртқы көріністермен сипатталады
Эндемия
Эндемия (грек. endon — «ішкі» және demos — «аумақ, ел») — белгілі бір әлеуметтік және табиғи жағдайларға байланысты, нақты бір аумақта адамдар арасында жұқпалы аурудың тұрақты түрде сақталуы және ұзақ уақыт бойы тіркеліп отыруы.
Негізгі белгісі
Эндемия — аумағы шектеулі жерде тұрғындар арасында ұзақ уақыт бойы үздіксіз байқалатын, әдетте бірден бұрқ етіп көбеймейтін жұқпалы аурулардың таралуы.
Эндемиялық процестің реттелуі
Эндемиялық процестің ішкі реттелу заңдылықтары қоздырғыш (микроб) пен ие (адамдар мен жануарлар) арасындағы өзара әрекеттестікке негізделеді. Бұл әрекеттестік сыртқы көріністерімен сипатталып, процестің саны мен сапасындағы өзгерістерге әсер етеді.
Сонымен қатар эндемиялық үрдістің қалай білінетініне және таралу ерекшеліктеріне әлеуметтік-табиғи факторлар ықпал етеді. Олар таралудың:
- аумақтық ерекшеліктерін;
- маусымдық өзгерістерін;
- жылдық динамикасын (және т.б.).
Осы сипаттамалар арқылы эндемиялық процестің сыртқы реттелу механизмін түсінуге болады.
Қандай инфекцияларға тән?
Эндемиялық жағдай көбіне табиғи-ошақтық зооноздық инфекцияларға (малдардан жұғатын) тән. Дегенмен кейбір антропоноздардың (адамдардан жұғатын) таралуы да белгілі бір аумақпен шектелуі мүмкін (мысалы, тырысқақ).
Зооноздар
Табиғи ошақтармен, жануарлар популяциясымен және қоршаған орта жағдайларымен тығыз байланысты.
Антропоноздар
Кейде нақты аймақтық шектеулермен сипатталады; мысал ретінде тырысқақтың аймақтық таралуын келтіруге болады.
Мысал: безгек
Безгек көбіне осы аурудың қоздырғышын адамды шаққан кезде жұқтыратын маса түрлері өсіп-өнуге қолайлы климаты бар өңірлерде жиі кездеседі. Яғни эндемияның қалыптасуына табиғи жағдайлар (климат, жәндіктердің көбеюі) тікелей әсер етеді.
Неліктен бұл маңызды?
Эндемиялық ауруларға қарсы тиісті шаралар дер кезінде жүргізілмесе, олар көптеген елді мекендерді қамтитын эпидемияға айналып кетуі мүмкін.