Теледидар және балалар
Баланың дамуы: жақсылық ниеті кейде зиянға айналғанда
Ата-ананың ең үлкен уайымы да, ең негізгі мақсаты да — баласын ең жақсы түрде дамыту. Алайда кейде «жақсылық жасаймын» деген ниетпен шектен шығып, балаға керісінше зиян келтіріп алуымыз мүмкін. Әсіресе «біз көрмедік, баламыз көрсін», «біз қиналдық, баламыз қиналмасын» деген ұстаным шектен тыс қорғаушылыққа ұласқанда, тәрбиенің тепе-теңдігі бұзылады.
Шектен тыс әлпештеудің салдары
Шекарасыздық — мінездің бұзылуына жол ашады
Баланың сұрағанын бірден орындап, ешқандай қағида мен шектеу қоймай өсіру бастапқыда «мейірім» сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ айтқаны екі етілмеген бала уақыт өте ата-анасын басынып, қалауы орындалмаса жылау, қырсығу және басқа да орынсыз мінез көрсету арқылы өз дегенін жасатуға үйренеді. Мұндай ортада өзімшілдік күшейіп, сынға ашық болмау қалыптасады.
Әлеуметтік және оқу ортасына бейімделу қиындайды
Үйде шектеуге үйренбеген бала мектепке барғанда, ережелер мен талаптарды қабылдауда қиналуы мүмкін. Құрдастар арасындағы қарым-қатынаста да кезек күту, ортақ тәртіпке бағыну, өз қалауын тежеу сияқты дағдылар жетіспей, бейімделу баяулауы ықтимал.
Тойымсыздық пен «бәрі қолжетімді» сезімі
Әр қалауы орындала берсе, бала біртіндеп тойымсыз бола бастайды: бұрын қуантқан нәрсе әсерін жоғалтады, көбірек талап етеді. Кей отбасыларда бала үлкен бұзақылық жасаса да, «мән бермеу» немесе «ақшамен шешеміз» деген тәсіл кездеседі. Бұл — жауапкершілікті әлсірететін қауіпті бағыт.
Байлық тәрбиенің орнына жүрмейді
Жақсы тәрбие беру, қоғамға пайдалы тұлға қалыптастыру үшін міндетті түрде ақша мен мол байлық қажет емес. Тіпті кей жағдайда люкс өмір салты мен шектеусіз мүмкіндік баланың теріс жолға түсуіне себеп болуы мүмкін: бәрі дайын, бәрі оңай деген түсінік өмірдің шынайы талабына қарсы қалыптастырады.
Қиыншылықта өскенімен, дұрыс тәрбие алған талай жас кедергіні жеңіп, биік нәтижелерге жетіп, қоғамға пайдасын тигізіп жүр. Бірақ бұл «жақсы бала тәрбиелеу үшін міндетті түрде кедей болу керек» деген сөз емес. Отбасы бақуатты болса да, баланы сол байлыққа сүйеніп кетпейтіндей етіп тәрбиелеу маңызды.
Шамадан тыс қорғау — сенімсіздікке бастайды
«Ауырмасын, жыламасын, шаршамасын, қиналмасын» деп баланы үнемі қалқанның астына алу — түсінікті сезім. Алайда «сен мұны істей алмайсың», «қолыңнан келмейді» сияқты алаңдаудан туған шектеулер баланың бойында өз-өзіне сенімсіздік пен батылсыздықты қалыптастырады.
Дұрыс бағыт: мүмкіндік беру және қолдау
Балаға үлгі болумен қатар, жасына сай әрекеттерді істеп көруіне мүмкіндік беру керек. Қателікті «ұят» немесе «сәтсіздік» деп емес, үйрену мен дамудың табиғи бөлігі деп қабылдап, тәжірибе жинауына жағдай жасаған дұрыс.
Тәрбиеге пайдалы нақты кеңестер
1) Үй ережесі — бәріне ортақ
- Үйде шектеулер мен қағидалар болсын.
- Бұл қағидалар біржақты емес: ата-ана да сол ережелерді орындауы керек.
2) Ата-ана ұстанымы — бір арнада
- Жұбайыңызбен бір шешімде болыңыз.
- Біріңіз рұқсат бермеген нәрсеге екіншіңіз де рұқсат бермеңіз.
- Біріңіз баланы түзетіп жатқанда, екіншіңіз оны жақтап кетпеңіз.
3) Үлгі және шынайы қажеттілік
- Іс-әрекетіңізбен үлгі болыңыз.
- Баланың әр қалауын орындамай, оның қажеттілігіне қарай шешім қабылдаңыз.
- Керек кезде «жоқ», «болмайды» деп айта біліңіз.
4) Тежеу, тоқтау, күте білу
- Балаға кейде қалауларынан (мысалы, ойыннан) бас тарта алуды үйретіңіз.
- Тоқтай алуды және өз эмоциясын реттеуді бірге машықтаңыз.
5) Жауапкершілік және қолдау
- Жасына сай шағын міндеттер тапсырыңыз.
- Нәтижесінде ризашылығыңызды білдіріп, жылы сөзбен марапаттаңыз.
- Жасына сай істерді тәжірибе етуіне мүмкіндік беріңіз.
- Қателігін үйрену мен жетілу мүмкіндігі ретінде қабылдаңыз.
Оқуға ұсыныс
- Бала тәрбиесі бесіктен
- Бала тәрбиесіндегі негізгі факторлар
- Баланың табысқа жетуіне кедергі келтіретін ата-ана тәрбиесіндегі 7 қателік
- Теледидар және балалар
- Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің
- Ертегі айту