Жүрек - қан тамырлары қызметтерінің біріккен жеткіліксіздігі
Қанайналым жүйесінің патофизиологиясы
Қанайналым жеткіліксіздігі — белгілі бір жүктемеден кейін немесе тіпті тыныштық жағдайында да ағзалар мен тіндердің мұқтаждығына сай айналымдағы қанның жеткілікті мөлшерде жеткізілмеуімен сипатталатын жағдай.
Соның салдарынан тіндерге оттегі мен қоректік заттар жеткіліксіз келеді, ал зат алмасудың соңғы өнімдері уақытылы шығарылмайды. Бұл өзгерістер жалпы әлсіздікке, еңбекке қабілеттіліктің төмендеуіне және ауыр жағдайларда өмірге қауіп төндіретін асқынуларға әкелуі мүмкін.
Клиникалық маңызы: қанайналым жеткіліксіздігі кезінде негізгі мәселе — тіндер перфузиясының төмендеуі және гипоксияның үдеуі.
Қанайналым жеткіліксіздігінің түрлері
Қанайналым жеткіліксіздігі шығу тегі мен жетекші механизмдеріне қарай бірнеше түрге бөлінеді:
1) Гиповолемиялық
Айналымдағы қан көлемінің күрт азаюына байланысты дамиды.
2) Жүректік
Жүректің сорғыш қызметінің бұзылуынан немесе жүрек әлсіздігінен пайда болады.
3) Тамырлық
Қан тамырлары тонусы мен тамырлық реттелудің бұзылыстары нәтижесінде қалыптасады.
4) Біріккен
Жүрек пен қан тамырлары жүйесі жеткіліксіздігінің қатар жүруімен сипатталады.
Ағымының сипаты: қауырт және созылмалы
Қауырт (тез дамитын) қанайналым жеткіліксіздігі
Қауырт қанайналым жеткіліксіздігі жүректің ауыр аурулары кезінде, қан тамырлары қызметі күрт әлсірегенде немесе олардың біріккен жеткіліксіздігі жағдайында тез дамиды.
Қауіпті себептерге миокард инфаркты, ауыр жүрек аритмиялары, кардиогендік шок, коллапс, жүрек демікпесі және өкпенің ісінуі жатады. Мұндай жағдайлар қысқа уақыт ішінде өлімге әкелуі мүмкін.
Созылмалы (баяу дамитын) қанайналым жеткіліксіздігі
Созылмалы қанайналым жеткіліксіздігі біртіндеп өршиді және клиникалық көріністері бойынша үш дәрежеге бөлінеді.
I дәреже — бастапқы, жасырын
Тыныштық күйде жеткіліксіздік айқын байқалмайды, өйткені осы кезде ағзаның оттегіге сұранысы әдетте минутына 300–350 мл-ден аспайды. Алайда дене еңбегі кезінде ентігу, жүрек қағуы, әлсіздік, тез шаршағыштық сияқты белгілер пайда болады.
Сондықтан бұл саты көбіне қосымша функционалдық жүктеме сынақтары арқылы анықталады. Еңбекке қабілеттілік едәуір төмендейді.
II дәреже — айқын (IIA және IIB)
IIA: I дәрежедегі белгілер тыныштық жағдайда да байқалады.
IIB: Үлкен және кіші қанайналым шеңберлерінде қанның іркілуі дамиды.
III дәреже — ақтық, теңгерілмеген (декомпенсациялық)
Бұл кезеңде қанайналымның ауыр бұзылыстары дамып, ағзалар мен тіндерде қайтымсыз құрылымдық өзгерістер пайда болады. Зат алмасудың тұрақты бұзылыстары тереңдеп, мүшелердің қызметі төмендейді.
Науқастар көбіне төсек тартып жатады, еңбекке қабілеттілік толық жоғалады.