Беліміздің тым қылдырықтай көрінуі содан шығар
Ханның тәкаппарлығы мен құмырсқаның ақылы
Баяғы заманда бір хан өмір сүріпті. Өзін әлемдегі ең ақылды, ең шешен адам санайтын көрінеді. Бір күні ол қалың нөкерін ертіп, саятқа шығуға дайындалыпты. Жан-жаққа жаршылар мен хабаршыларды шаптырып, мынадай пәрмен таратқан екен:
«Құрт-құмырсқа, ұсақ жәндіктердің бәріне айтыңдар: он күнге дейін індерінен шықпасын. Әйтпесе, біздің аттарымыз таптап өлтіреді!»
Бұл хабарды естіген ұсақ жәндіктер індеріне тығылыпты. Ал құмырсқалар керісінше, әлгі ханды өз ауылдарына бір қондырып, құрмет көрсетпек болады.
Жол тосқан құмырсқалар
Хан қалың қолмен аңға шығып, жолай құмырсқалардың топтасып, жол тосып тұрғанын көреді. Таңырқап:
«Құмырсқалардың бәрі ініне тығылсын деп хабар берілмеп пе еді? Бұл қандай шоғыр?» — дейді.
Хан құмырсқа патшасын алдыртып, жөн сұрайды. Сонда құмырсқалар патшасы сабырмен жауап береді:
«Тақсыр, сіз жолай біздің ауылға бір күн түнеп, сый-сияпатымызды көрер ме екен деп алдыңыздан шығып тосып тұр едік».
Хан мұны естіп, мысқылдай күледі. Сонша адам мен ат-көліктің ас-ауқатын қайдан тауып беретіндерін сұрап, олардың ниетін «ойланбағандық» деп табалайды.
«Көп біріксе, көл»
Құмырсқа патшасы тайсалмай:
«Ол жағынан қам жемеңіз, тақсыр. Көп біріксе, көл емес пе! Еңбегімізбен ерді сыйлаймыз».
«Егер сіздерге ас- тағам қамдай алмасақ, мен айыпты болайын. Аттан түсіңіздер».
Қызық көрген хан бір қонып аттануға келіседі. Құмырсқа патшасы оларды алдын ала әзірленген шатырларға бастап апарып, ат-көліктерін де қора-қораға орналастырады.
Еңбектің күші
Содан соң құмырсқа патшасы бүкіл құмырсқаға әмір береді: әрқайсысы бір түйір нан үгіндісін, бір бас сұлы, бір сабақ жабайы жоңышқа алып келсін.
- Әр құмырсқа — бір түйір нан үгіндісін алып келеді.
- Әр құмырсқа — бір бас сұлы жеткізеді.
- Әр құмырсқа — бір сабақ жоңышқа әкеледі.
Құмырсқалар жан-жаққа тарап, іле-шала бірінің соңынан бірі қайта орала бастайды. Көп ұзамай нан, сұлы, жоңышқа төбе-төбе болып үйіліп, қонақтардың ат-көлігі сылқия тояды. Мұны көрген хан қайран қалады: өз ақылы жетпеген іске, ұсақ жәндіктің ұйымшылдығы жеткен еді.
Ханның кекесін сұрағы
Іштей жеңілгенін сезген хан құмырсқа патшасын сүріндіруге тырысады:
«Ей, құмырсқалар патшасы, сенің басың неге сонша үлкен?»
«Ақылымыздың молдығы шығар, тақсыр», — дейді ол.
«Ал белің неге қылдырықтай?» — деп хан тағы кекесіндейді.
«Аса ауыр жұмысты атқарғанда белімізді тас қылып буып аламыз. Бүгін сізге зор сый-сияпат көрсетуіміз керек. Сондықтан белімізді мықтап буып алғанбыз. Беліміздің қылдырықтай көрінуі содан», — деп байсалды жауап қайтарады.
Хан құмырсқаның тапқырлығына тағы да таңырқайды. Не дерін білмей, ойға шомады.
Сөзден тоқтаған сәт
Сол кезде уәзірі ханның көңілін аулап:
«Тақсыр, ақылыңыз дариядай еді, қисынды сөзді қардай боратушы едіңіз. Құмырсқалар патшасына басқа айтарыңыз қалмады ма?» — дейді.
Хан басын иіп:
«Жүйелі сөзге жетесіз таласады. Мен тоқтадым», — дейді.
Сөйтіп, хан үн-түнсіз түрегеліп, аңға да шықпастан, үйіне қайтып кетіпті.
Түйін
Бұл әңгіме тәкаппарлықтың бір сәтте-ақ тоқтайтынын, ал бірлік пен еңбек ең үлкен істі де еңсеретінін аңғартады.