Қазақстанның ғарышкер - ұшқышы атағы
Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров
Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров (27 шілде 1946 жыл, Қарқаралы ауданы, Қарағанды облысы, Қазақстан) — қазақтан шыққан тұңғыш ғарышкер, ұшқыш-сынақшы. Ол Кеңес Одағының Батыры (1988), Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы (1995), техника ғылымдарының докторы (1998), профессор (1997), сондай-ақ Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің құрметті профессоры.
Негізгі мәртебесі
Қазақтан шыққан тұңғыш ғарышкер
Ұшқыш-сынақшы ретінде ондаған жаңа авиациялық үлгілерді сынақтан өткізді.
Ғарыш миссиясы
Союз ТМ-13 • 1991
«Мир» орбиталық кешенінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындады.
Қоғамдық қызмет
Мемлекеттік басқару және қорғаныс саласы
Қорғаныс, аэроғарыш және парламентаризм бағыттарында жауапты қызметтер атқарды.
Балалық шағы және білімі
Тоқтар Әубәкіров Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келді. Еңбек жолын 1962–1965 жылдары Теміртау құйма-механика зауытында токарь болып бастады. 1964 жылы есімі облыстың Құрмет кітабына енгізілді.
Ол Ресей Федерациясындағы Армавир жоғары әскери ұшқыштар училищесін 1969 жылы аяқтады. Кейін Мәскеу ұшқыштар-сынақшылар мектебінде (1975–1976) оқып, Мәскеу авиация институтын 1979 жылы бітірді.
Білім мен даярлық
- Армавир жоғары әскери ұшқыштар училищесі (1969)
- Мәскеу ұшқыштар-сынақшылар мектебі (1975–1976)
- Мәскеу авиация институты (1979)
- Ғарышқа ұшу даярлығы: Ю.А. Гагарин атындағы орталық (1991)
Әскери авиация және сынақшы ұшқыш ретіндегі жетістіктері
1969–1975 жылдары Кеңес Одағы Әскери-әуе күштерінің Қиыр Шығыс әскери округінде ұшқыш, звено командирі және эскадрилья командирінің орынбасары қызметтерін атқарды.
1976–1992 жылдары Мәскеудегі А. Микоян атындағы тәжірибелік-конструкторлық бюрода ұшқыш-сынақшы болып жұмыс істеді. Осы кезеңде реактивті ұшақтардың 50-ден астам жаңа түрін сынақтан өткізді.
Солтүстік полюске ұшу (1988)
1988 жылы Кеңес Одағында алғаш рет әуеде ұшаққа екі мәрте жанармай құю арқылы Солтүстік полюске ұшу сапарын ерлікпен орындады.
МиГ-29К қондыруы (1989)
1989 жылы алғаш болып авиатасушы крейсердің ұшу алаңқайшасына МиГ-29К реактивті ұшағын жоғары шеберлікпен дәл қондырды.
Ғарышқа ұшуы: Союз ТМ-13 және «Мир»
Ұшуға дайындық
1990 жылы ғарышкерлер құрамына қабылданып, 1991 жылы 2 сәуірде Ю.А. Гагарин атындағы Ғарышкерлер даярлау орталығында ұшу дайындығын бастады.
Ұшу
1991 жылғы 2 қазанда Байқоңырдан «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа ұшты. Кеме Жер төңірегіндегі «Мир» орбиталық кешенімен түйісті.
Оралу
1991 жылғы 10 қазанда Жерге оралды. Ғарышта болған уақыты — 7 күн 22 сағат 13 минут.
Экипаж және қатысушылар
- Тоқтар Әубәкіров — зерттеуші ғарышкер
- Александр Волков — ғарышкер
- Франц Фибёк — Австрия Республикасының ғарышкері
«Мир» орбиталық кешенінде биотехнология, металлургия және медицина бағыттары бойынша, сондай-ақ Арал өңіріне қатысты ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Зерттеулер нәтижесінде Арал үстіндегі тұзды шаң боранының пайда болу үдерісі және зиянды аэрозолдардың Қазақстан мен Ресей аймақтарына таралуын көрсететін ғарыштық түсірілімдер алынды.
Сонымен бірге Қазақстан аумағындағы атмосфера мен жер бетін қашықтан зерделеу, жұлдызды аспанды астрофизикалық бақылау жұмыстары да сәтті орындалды.
Ғарыштан кейінгі қызметі
Ғарыштан оралған соң, Қазақстандағы ғарыштық даярлық пен зерттеулердің дамуына, сондай-ақ отандық Қарулы Күштердің әскери даярлығын жетілдіруге және әскери-патриоттық тәрбие жұмыстарын жүйелеуге белсене атсалысты.
Мемлекеттік лауазымдар
- 1992–1993: ҚР Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары
- 1993–1994: ҚР Ұлттық аэроғарыш агенттігінің бас директоры, Ғылым және жаңа технологиялар министрінің орынбасары
- 1994–1995: ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы
- 1996 жылдан: Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі
Парламенттегі қызметі және мәртебелері
- 2001: 44-Қызылорда сайлау округі бойынша Мәжіліс депутаты болып сайланды
- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің XII шақырылым депутаты
- ҚР Жоғарғы Кеңесінің XIII шақырылым депутаты
- ҚР Парламенті Мәжілісінің III шақырылым депутаты
- Қызылорда қаласының құрметті азаматы
Марапаттары мен атақтары
Қазақстан
- Қазақстан Республикасының Халық Қаһарманы (1995)
- Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы атағы
- Отан ордені (1995)
Кеңес Одағы
- «Құрмет белгісі» ордені (1987)
- Кеңес Одағының Батыры атағы (1988)
- «Алтын Жұлдыз» медалі (1988)
- Ленин ордені (1988)
- КСРО-ға еңбек сіңірген сынақшы ұшқыш (1990)
- КСРО ғарышкер-ұшқышы (1991)
- Қазан төңкерісі ордені (1991)
Австрия Республикасы
- Алтын Крест ордені (1988)
- Алтын Крест ордені (1993)