Тауман Төрехановтың Биобиблиографиялық көрсеткіші
Тауман Алыбайұлы Төреханов
Тауман Алыбайұлы Төреханов — қазақтың белгілі журналисі, жазушысы әрі редакторы. Ол Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген қайраткер, сондай-ақ Шалқар қаласы мен Шалқар ауданының Құрметті азаматы ретінде танылған.
Мәтіндегі деректер өмірбаяндық мәліметтерге, қызмет жолына, шығармашылық мұрасына және марапаттарына негізделген.
Өмірбаяны
Тауман Төреханов 1931 жылғы 15 наурызда Ақтөбе облысының Шалқар қаласында дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары (1941–1945) тылда еңбек етті.
Соғыстан кейін 1947–1949 жылдары Шалқар қалалық Кеңес атқару комитетінде іс жүргізуші болып қызмет атқарды. 1949–1950 жылдары Шалқар ауданында шығатын «Социализм туы» газетінде аға әдеби қызметкер болды.
Білім жолы
1950–1955 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде оқып, үздік бағамен бітірген.
Университетті тәмамдағаннан кейін А.А. Жданов атындағы Ленинград университетінің аспирантурасына жолдама алады. Алайда материалдық жағдайға байланысты Шығыстану факультетінің аспирантурасына бара алмайды.
Кейін Ақтөбе облысының Бершоғыр шахта кентіндегі мектепте директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. Сол жылдары қазақтың белгілі жазушысы әрі геологы Ілияс Есенберлинмен танысады: ол кезде І. Есенберлин Бершоғыр тау көмір шахтасында басқарушы болып істеген.
Қызмет жолы
1957 жылы Ақтөбе облысындағы газет редакциясына жұмысқа жіберіледі. 1962–1963 жылдары Ақтөбе облысында шығатын «Жаршы» газетінде редактордың бірінші орынбасары болып қызмет етті.
1963 жылы облыстық «КомТаңы» газетін ұйымдастырып, оның негізін қалады. Бас редактор ретінде бұл басылымды 29 жыл басқарды.
Қоғамдық-саяси белсенділік
- Шамамен 27 жыл партия комитеті бюросының және Шалқар аудандық атқару комитетінің мүшесі болды.
- 1964–1992 жылдары Ақтөбе облыстық партиясының 12 конференциясына делегат болып қатысып, обком мүшесі болды.
- Темір және Шалқар аудандары халық депутаттары кеңестеріне 31 жылға жуық депутат болып сайланды.
Кәсіби орта және бастамалар
- Қазақстан журналистер одағының құрылтайларына ұзақ жылдар бойы делегат болып қатысып, бірнеше рет басқарма мүшесі болды.
- ТАСС бас директорының шақыруымен КСРО журналистер одағының құрылтайына делегат ретінде қатысты.
- Шалқар тарихи-өлкетану мұражайын ашуға ұйытқы болды.
- Шалқар аудандық ономастика-топонимикалық комиссиясын шамамен 30 жыл басқарды.
- Қазақ тілі қоғамы жұмысына белсенді араласып, бірнеше жыл жетекшілік етті.
Шығармашылығы
Тауман Төреханов 200-ден астам әңгіме, очерк, новелла, повесть, роман және эссе жазған. Бірқатар еңбектері «Атамұра» баспасынан жарық көрген.
Еңбектері сақталған кітапханалар
Автор шығармаларын әлемнің бірқатар кітапханаларынан табуға болады:
- АҚШ Конгресі кітапханасы (Library of Congress), Вашингтон, АҚШ
- Конкордия университеті, Монреаль, Канада
- МакГилл университеті, Монреаль, Канада
- Индиана университеті, АҚШ
- Гумбольдт атындағы университет, Берлин, Германия
- Гамбург университеті, Германия
- Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Алматы, Қазақстан
- Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТЗУ, Алматы, Қазақстан
- Қазақстанның Германиядағы Елшілігі
Романдары
- Көз көргендер еді
- Қанмен жазылған тағдырлар
- Ғасыр қасіреті (тарихи роман)
- Зердесінде ұрпақтың
- Ұжмақ елі
- Жазбады-ау демесін
- Кісенделген дала (тарихи роман)
- Адам әлемі
- Тарихтың қанды іздері (тарихи роман-эпопея)
- Дала Геркулесі (тарихи роман, трилогия)
Марапаттары
Негізгі марапаттар мен атақтар
- Қазақ КСР-нің мәдениетіне еңбегі сіңген қайраткері
- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасы
- КСРО Баспасөзінің үздігі белгісі
- КСРО-ның 4 медалі
- Баспа және ақпарат комитетінің үш дипломы
- КСРО және Қазақстан журналистер одақтарының Құрмет грамоталары
- СОКП Орталық комитетінің Құрмет грамотасы
- КСРО Халықтық бақылау комитетінің Құрмет грамотасы
- КСРО Министрлер Кеңесінің Құрмет грамотасы
- ВЦСПС-тың Құрмет грамотасы
- Қазақстан Орталық партия комитетінің Құрмет грамотасы
- Ақтөбе обкомы мен атқару комитеттерінің Құрмет грамоталары
- «Тың жерлерді игергені үшін» медалі
- «Еңбек ардагері» медалі
- Қазақстан Республикасына сіңірген ерекше еңбегі үшін (республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер)
- Шалқар қаласының және Шалқар ауданының Құрметті азаматы
- 1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл мерекелік медалі
Сыртқы сілтемелер
- Тауман Төрехановтың ресми сайты (мәтінде атауы берілген)
Пайдаланылған әдебиеттер
- Тауман Төрехановтың биобиблиографиялық көрсеткіші. Тауман Төреханов. Алматы: Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, 2011.
Қорытынды
Тауман Алыбайұлы Төрехановтың өмір жолы — аймақтық баспасөзді қалыптастыру, қоғамдық жұмыс пен өлкетану ісін дамыту және көлемді прозалық мұра қалдырумен ерекшеленеді.