Сепсистің дамуында жергілікті іріңді ошақтың сипаты
Сепсис деген не?
Сепсис (лат. sepsis — шіру, іріңдеу) — іріңді микробтар қанға өтіп, бүкіл ағзаға тараған кезде дамитын ауыр, өмірге қауіпті жұқпалы жағдай. Оның негізгі қоздырғыштарына стафилококк, стрептококк, менингококк және басқа іріңдеткіш микроорганизмдер жатады.
Дамуына әсер ететін факторлар
- Жергілікті іріңді ошақтың сипаты.
- Ошақтағы бактериялардың мөлшері.
- Иммундық жүйенің әлсіреуі.
Көбіне қашан кездеседі?
Сепсис көбінесе қабынудың және іріңді жаралардың асқынуынан, ауыр операциядан кейін, айқын қан кетуден, қоректік тапшылықтан, сондай-ақ аурудан соң ағза қатты әлсіреген кезде дамуы мүмкін.
Неліктен қауіпті?
Бұл жағдайда жұқпа тек бір ошақта шектелмей, қан арқылы таралып, көптеген ағзалардың қызметін бұзады. Сепсис жылдам үдеп, ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.
Иммундық жауаптағы бұзылыстар
Сепсис кезінде фагоцитоз процесі бұзылады: лейкоциттер жұтқан микробтар толық жойылмай, керісінше жасуша ішінде көбейе бастайды. Сонымен қатар лимфоциттер мен моноциттердің белсенділігі төмендеп, иммундық антиденелердің түзілуі әлсірейді.
Сепсистің түрлері (орналасуына қарай)
Терапевтік
Өкпенің іріңді қабынуына байланысты.
Бадамша бездік
Іріңді баспа (тонзиллит) аясында.
Хирургиялық
Мысалы, шиқан (фурункул) асқынғанда.
Гинекологиялық
Ауруханадан тыс жасалған аборттан кейін.
Урогендік
Несеп жолдарының іріңді қабынулары кезінде.
Отогендік
Іріңді отиттің асқынуынан.
Кіндіктік
Нәрестенің кіндік аймағы қабынғанда.
Криптогендік (жасырын)
Егер жұқпаның ағзаға қай жерден енгенін анықтау мүмкін болмаса, сепсис осы түрде сипатталады.
Негізгі белгілері
- Дене қызуының 39–40°C-қа дейін көтерілуі.
- Қатты бас ауыруы.
- Тәбеттің төмендеуі.
- Әлсіздік, дел-салдық.
- Кейде есінен тану, сандырақтау.
- Ісіну.
- Жүрек соғуының жиілеуі.
- Тыныс алудың қиындауы.
Өту сипаты және клиникалық-морфологиялық жіктелуі
Өтуіне қарай
- Кенеттен дамитын түрі.
- Жедел — әдетте 1–2 күн ішінде.
- Жеделдеу — көбіне 5–7 күн ішінде.
- Созылмалы (хрониосепсис).
Клиникалық-морфологиялық түрлері
Септицемия
Метастазсыз түрі. Бұл кезде көкбауыр үлкейіп, лимфа түйіндері ұлғаяды. Ішкі ағзаларда дистрофиялық өзгерістер мен қабыну белгілері байқалады.
Септикопиемия
Сепсистік ошақтар өкпеде, бүйректе, ми тінінде және жүректе пайда болуы мүмкін. Іріңді қабыну бастапқы ошақтан айналасындағы тіндерге өтіп, іріңді плеврит, перикардит, перитонитке әкелуі ықтимал.
Сепсистік эндокардит
Жүрек қақпақшаларынан басталады. Нәтижесінде некроз ошақтары пайда болып, өзгерген қақпақшалар ыдырайды және олардың бетінде тромбтар түзіледі. Тромбоз инфаркт ошақтарының қалыптасуына жағдай жасайды. Кейбір жағдайларда ішектің, аяқтың немесе терінің гангренасы дамуы мүмкін.
Емі және жалпы тактика
Сепсис — өте қауіпті жағдай. Емдеу тактикасы, әдетте, жұқпа ошағын жою және ағзаның инфекцияға төзімділігін арттыруға бағытталады.
- Сепсистік ошақ сақталса, оны хирургиялық жолмен тазартып, іріңді өңдеу және жуып-шаю.
- Антибиотиктер мен антисептиктерді қолдану.
- Құнарлы тағам, витаминдер беру, қажет болса қан құю арқылы ағзаны әлдендіру.
Қосымша мәлімет
Сепсис жануарлар мен мал арасында да жиі кездеседі.