Мұхамбеткерей Мұхиттың туған бауырлары

Қазақ музыка мәдениеті

Мұхит (Мұхамбеткерей) Мералыұлы (1841–1918)

Мұхит (Мұхамбеткерей) Мералыұлы 1841 жылы Батыс Қазақстан облысында, Қаработын ауданындағы Ақбақай ауылында дүниеге келген. Ол — халық композиторы, күйші, домбырашы әрі әнші ретінде кең танылған өнер иесі.

Негізгі деректер

Өмірі мен шығармашылық болмысына қысқа шолу

Туған жылы: 1841
Қайтыс болған жылы: 1918
Туған жері: Батыс Қазақстан облысы, Қаработын ауданы, Ақбақай ауылы

Өнерлі орта және отбасы

Мұхиттың ата-анасы ауқатты, дәулетті адамдар болған. Отбасындағы мәдени орта ерекше: Мұхиттың туған бауырлары — Пәнгерей, Шәнгерей, Сақыпкерей, Жәнші, Жүсіп — өнерге жақын болып, ән айтып, скрипкада ойнап, күй тартқан. Осындай орта Мұхиттың дарын-қабілетінің ерте қалыптасуына ықпал етті.

Домбырашы, күйші, халық композиторы

Мұхит тойларда, ірі жәрмеңкелерде домбырамен ән айтып, күй тартып, көпшілікке өнерімен танылған. Оның орындаушылық мәнері нәзік сезімталдығымен, тереңдігімен ерекшеленіп, тыңдаушысын бірден баураған.

Орындаушылық репертуары

Халық арасында кең тараған күйлер мен дәстүр

Күйлері: «Мұхит», «Есбай», «Тазбала», «Сәулебай»
Дәстүрі: ән орындау мектебі халық арасында шәкірттері мен ізбасарлары арқылы жалғасқан

Мұхиттың ән орындау дәстүрі халық арасында Ғ. Құрманғалиев, Т. Ибрагимова және басқа да орындаушылар арқылы кең тарады.

Музыка мұрасының ықпалы

Мұхит шығармалары кәсіби композиторлардың да назарын аударып, қазақ операсы мен аспаптық музыкасына арқау болды. Оның ән-күйлеріндегі әуездік өрнек кейінгі дәуір шығармашылығында жаңаша өңмен қайта жаңғырды.

Кәсіби музыкадағы қолданылуы

Е. Брусиловский Мұхит әуендерін операларында пайдаланған: «Жалбыр» операсындағы «Алуаш» әні, «Қыз Жібек» операсындағы «Үлкен Ораз», «Ер Тарғын» операсындағы «Дүние-ай».
Б. Е. Ерзакович «Айнамкөз» әнін шекті аспаптарға арналған квартетінде қолданған.
Л. М. Шаргородский мен С. И. Шабельский «Зәуреш» әнін «Симфоньеттада» пайдаланған.

Мұраны жеткізген ұрпақ және орындаушылар

Мұхит мұрасын бүгінге жеткізуде оның ұрпақтарының да орны бар. Деректерде Шоң мен Нау, сондай-ақ немерелері Шайқы, Лұқпан, Ғабидлла есімдері аталады. Ал Мұхит Мералыұлын кеңінен танытып, көпшілікке насихаттағандардың қатарында Ғ. Құрманғалиев, Т. Ибрагимова, Н. Әбілова және басқа да өнерпаздар бар.

Белгілі шығарма

«Көкайдай»

Әні мен сөзі — Мұхиттікі. Орындаған: Ғ. Құрманғалиев.

Дереккөз

KZ портал: қазақша рефераттар жинағы.

Мұхит Мералыұлының өнері — орындаушылық шеберлік пен композиторлық даралықтың тоғысқан тұсы. Оның әуендік әлемі қазақтың дәстүрлі музыкасына ғана емес, кәсіби сахналық жанрларға да ықпал етіп, ұлттық мәдениет қазынасын байытты.