Жазбаша жұмыстарды бағалау
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі • Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы
Бұл материал 2017–2018 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беретін ұйымдарында оқу процесін ұйымдастыру ерекшеліктерін түсіндіретін әдістемелік нұсқау хат негізінде дайындалды (Астана, 2017). Баспаға Ұлттық білім академиясының Ғылыми кеңесі ұсынған (2017 жылғы 21 сәуір, №5 хаттама).
Көлемі
340 бет
Жинаққа мектепалды даярлық пен 1–11-сыныптар үшін оқу процесін ұйымдастыру бойынша материалдар енгізілген.
Аудитория
Мектеп басшылары мен мұғалімдер
Сондай-ақ білім саласының қызметкерлеріне арналған.
Дереккөз
ҰБА (Ы. Алтынсарин)
Жалпыға міндетті стандарттар мен оқу бағдарламалары Академияның ресми сайтында орналастырылған.
Жалпы ережелер: білім сапасын арттырудың жаңа бағыты
Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы №205 Жарлығымен бекітілген 2016–2019 жылдарға арналған білім беруді және ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы білім сапасын арттырудың негізгі бағыттарын айқындайды. Негізгі басымдықтар:
- білім беру процесіне қатысушылардың үздік білім беру ресурстары мен технологияларына тең қолжетімділігін қамтамасыз ету;
- жылдам өзгеретін әлемде табысқа жетуге қажетті білім алуға сұранысты қанағаттандыру;
- жалпы білім беретін мектептерде оқушылардың интеллектуалдық, рухани және дене дамуын қалыптастыру.
Маңызды ой
Білім беру жүйесі іргелі реформалар кезеңіне өтті: білімді жай меңгеруден оны қолдана білуге, ал оқушының рөлін енжар қабылдаушыдан әрекет етуші және өзін-өзі дамытушы тұлғаға ауыстыру өзекті.
Неліктен жаңару қажет: ақпараттың өсуі және жаңа құзыреттер
ЭЫДҰ-ның «Білім мен дағдылардың болашағы: Білім беру – 2030» бастамасы әлемнің бұрын-соңды болмаған сын-қатерлерге жиірек ұшырап, күрделене түскенін негізге алады. Ақпарат көлемі әр екі жыл сайын екі еселенеді, сондықтан оны жай ғана жаттау тиімді емес.
Факт
XVII ғасырдағы адамның өмір бойы алатын ақпаратының көлемін қазіргі адам шамамен бір айдың ішінде қабылдап, өңдей алады.
Қорытынды
Оқушыны өмірге даярлау үшін академиялық біліммен қатар метабілімділік пен метақұзыреттілік қажет.
Үрдіс
Озық елдер 1980-жылдардан бастап білімді орталыққа қоюдан практикаға бағдарланған оқытуға жүйелі түрде көшті.
ЭЫДҰ-ның 2014 жылғы Қазақстандағы орта білім беру шолуы академиялық пәндер көбіне теорияға сүйеніп оқытылатынын, ал білімді өмірлік жағдайларда қолдануға жеткілікті көңіл бөлінбейтінін атап өтті. Нәтижесінде оқушылар стандартты емес жағдайларда білімін тиімді қолдануда қиналады.
Ұлт жоспары: «100 нақты қадам» және мектепке қатысты өзгерістер
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың бастамасымен «100 нақты қадам» Ұлт жоспары аясында ЭЫДҰ стандарттарына сүйене отырып, адам капиталының сапасын арттыруға бағытталған білім беру саласындағы қадамдар белгіленді. Жалпы орта білім беру жүйесіне тікелей қатысты үш қадам:
76-қадам
12 жылдық білім беруді кезең-кезеңімен енгізу; функционалдық сауаттылықты дамыту үшін стандарттарды жаңарту; жоғары сыныптарда жан басына шаққан қаржыландыруды енгізу және табысты мектептерді ынталандыру.
79-қадам
Жоғары сыныптар мен ЖОО-ларда ағылшын тілінде оқытуға кезең-кезеңімен көшу.
89-қадам
«Нұрлы болашақ» ұлттық жобасын әзірлеу және жүзеге асыру; оқу бағдарламаларына «Мәңгілік ел» құндылықтарын енгізу.
2017–2018 оқу жылы несімен ерекшеленеді?
Жаңартылған мазмұнға көшу кестесі
2017–2018 оқу жылында 2, 5 және 7-сыныптар жаңартылған білім мазмұнына көшеді. Келесі кезеңдер:
3, 6, 8 және 10-сыныптар жаңартылған мазмұнға көшеді.
4, 9 және 11-сыныптар жаңартылған мазмұнға көшеді.
Жаһандық өзгерістер мектептегі білім мазмұнының жедел жаңаруын талап етеді.
Оқу процесі қандай құжаттарға сүйенеді?
1) Мектепалды даярлық және 1–2-сыныптар
- Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (2016 ж. 13 мамыр, №292);
- Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (2016 ж. 12 тамыз, №499);
- Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспары (2016 ж. 22 маусым, №391, 1-қосымша);
- Бастауыш білім берудің МЖМБС-2015 (2015 ж. 25 сәуір, №327);
- Бастауыш білім берудің үлгілік оқу жоспарлары (2016 ж. 15 шілде, №453);
- Бастауыш пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары (2016 ж. 8 сәуір, №266);
- Оқу басылымдарының тізбесі (2017 ж. 4 сәуір, №150 өзгерістер).
2) 3–4, 6, 8–11-сыныптар
- Орта білім берудің МЖМБС-2012 (2012 ж. 23 тамыз, №1080);
- Үлгілік оқу жоспарлары (2013–2014 жж. өзгерістермен: №296, №471, №61);
- Үлгілік оқу бағдарламалары (2013 ж. 3 сәуір, №115 және кейінгі өзгерістер: 2014 ж. №281; 2015 ж. №393);
- Оқу басылымдарының тізбесі (2017 ж. 4 сәуір, №150 өзгерістер).
3) 5 және 7-сыныптар
- Негізгі орта білім берудің МЖМБС-2016 (2016 ж. 13 мамыр, №292);
- Жалпы білім беретін пәндердің үлгілік оқу бағдарламалары (2016 ж. 23 қараша, №668);
- Оқу басылымдарының тізбесі (2017 ж. 4 сәуір, №150 өзгерістер).
Мектеп үшін барлық МЖМБС пен оқу бағдарламаларының қағаз нұсқасының бір данасы жеткілікті. Мұғалімдер электрондық нұсқалармен жұмыс істей алады.
Функционалдық сауаттылық: басты басымдық
Білім мазмұнын жаңарту аясында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту білім берудің басым мақсаттарының бірі ретінде белгіленді. Функционалдық сауаттылық әр пәннің мазмұны арқылы қалыптасады және оны тексеруде шығармашылық сипаттағы тапсырмалар маңызды рөл атқарады (зерттеуге бейім тапсырмалар, тарихи-экономикалық мазмұндағы тапсырмалар, тәжірибеге бағытталған тапсырмалар және т.б.).
ОЖСБ аясында бағаланатын сауаттылық түрлері
Оқу сауаттылығы
Мәтінді түсіну, рефлексия жасау және оны өмірлік мақсаттарға жету үшін пайдалану (оқу жылдамдығы емес, мағына мен ой қорыту бағаланады).
Математикалық сауаттылық
Математиканың рөлін түсіну, дәлелді пайымдау және математиканы практикалық қажеттілікке сай қолдану.
Ғылыми-жаратылыстану сауаттылығы
Ғылыми білімді қолдану, табиғи және адам енгізген өзгерістерді түсіндіру, дәлелге сүйеніп сұрақ қою және негізделген қорытынды жасау.
Функционалдық сауаттылыққа арналған тест тапсырмалары ОЖСБ материалдарына алғаш рет 2014 жылы енгізілді. Тапсырма үлгілері ОЖСБ мен ҰБТ-ға дайындық оқу-әдістемелік құралдарында қамтылған.
Қауіпсіздік және жол қозғалысы: міндетті мазмұн
Өмір қауіпсіздігінің негіздері
- 2–4-сыныптарда «Дүниетану» аясында: 2–3-сыныптарда жылына 6 сағат, 4-сыныпта 10 сағат (бастауыш сынып мұғалімі жүргізеді).
- 5–9-сыныптарда «Дене шынықтыру» аясында: жылына 15 сағат (дене шынықтыру мұғалімі жүргізеді).
- 10–11-сыныптарда «Алғашқы әскери дайындық» аясында: жылына 12 сағат (АӘД оқытушы-ұйымдастырушысы жүргізеді).
Бұл сабақтар міндетті және оқу процесі барысында өткізіледі.
Жол қозғалысы ережелері
- 1–4-сыныптарда: әр сыныпта 6 сағат (сынып сағаты есебінен).
- 5–8-сыныптарда: әр сыныпта 10 сағат (сыныптан тыс уақыт, сынып сағаты және факультатив есебінен).
1–8-сыныптарға арналған сабақтардың үлгілік тақырыптары қосымша материалдарда берілген.
Оқу жылының құрылымы: ұзақтығы және каникулдар
Оқу аптасының саны
- Мектепалды даярлық
- 32 апта
- 1-сынып
- 33 апта
- 2–11 (12)-сынып
- 34 апта
Мереке күндеріне сәйкес келген сабақтар қайталауға арналған сағаттар есебінен пән мазмұнына кіріктіру арқылы келесі жұмыс күндеріне ауыстырылады.
Каникул күндері
1–11 (12)-сыныптар
- күзгі: 7 күн (2017 ж. 30 қазан – 5 қараша, қоса алғанда);
- қысқы: 10 күн (2017 ж. 29 желтоқсан – 2018 ж. 7 қаңтар, қоса алғанда);
- көктемгі: 13 күн (2018 ж. 21 наурыз – 2 сәуір, қоса алғанда).
Мектепалды даярлық
- күзгі: 7 күн (2017 ж. 30 қазан – 5 қараша, қоса алғанда);
- қысқы: 14 күн (2017 ж. 25 желтоқсан – 2018 ж. 5 қаңтар, қоса алғанда);
- көктемгі: 15 күн (2018 ж. 21 наурыз – 4 сәуір, қоса алғанда).
Қосымша каникул
Мектепалды даярлық және 1-сыныптар үшін: 7 күн (2018 ж. 5–11 ақпан, қоса алғанда).
Сыныпты топқа бөлу және оқу жүктемесі
Топқа бөлу қағидалары
Қалалық мектептерде сынып толымдылығы 24 және одан көп, ауылдық жерлерде 20 және одан көп болғанда (шағын жинақты мектептерде оқушы саны 10-нан кем емес жағдайда) бірқатар пәндер бойынша сыныпты екі топқа бөліп оқыту қарастырылады.
1–2-сыныптар
- қазақ тілі (қазақ тілді емес сыныптарда);
- орыс тілі (орыс тілді емес сыныптарда);
- ағылшын тілі;
- ақпараттық-коммуникациялық технология;
- өзін-өзі тану.
3–4, 6, 8–11-сыныптар
- қазақ тілі (қазақ тілді емес сыныптарда);
- қазақ әдебиеті (қазақ тілді емес сыныптарда);
- орыс тілі (қазақ, ұйғыр, тәжік, өзбек тілдерінде оқытылатын сыныптарда);
- шет тілі;
- информатика;
- бейінді пәндер;
- технология (сынып толымдылығына қарамастан ұл және қыз топтарына);
- дене шынықтыру.
5 және 7-сыныптар
- қазақ тілі мен әдебиеті (қазақ тілді емес сыныптарда);
- орыс тілі мен әдебиеті (орыс тілді емес сыныптарда);
- шет тілі;
- информатика;
- дене шынықтыру (гендер бойынша: қалада әр топта кемінде 8, ауылда кемінде 5 ұл/қыз болғанда).
Апталық ең жоғары оқу жүктемесі
Сыныптағы және сыныптан тыс оқу жұмыстарының барлық түрлерін қоса есептегендегі апталық ең жоғары жүктеме:
Үй тапсырмасы: мақсат және ұйымдастыру қағидалары
Үй тапсырмасы — білім алушының мұғалім белгілеген тапсырмаларды өз бетінше орындауы. Ол оқылатын материалды терең меңгертуге, білімді тәжірибеде қолдануға, шығармашылық қабілеттерді дамытуға және оқу біліктіліктері мен дағдыларын жетілдіруге бағытталады.
Үй тапсырмасын жоспарлау кезінде ескерілетін жайттар
- мектеп түрі және білім алушылар контингенті;
- сабақ кестесіне сәйкес басқа пәндер бойынша берілген үй тапсырмасының көлемі;
- жоғары сыныптарда әр сабақтағы үй тапсырмасынан тоқсандық тапсырмалар жүйесіне (немесе бөлім аяқталған соң) кезең-кезеңімен көшу мүмкіндігі;
- бірнеше оқу мақсатын біріктіріп, жекелеген пәндер бойынша үй тапсырмасын оқу жобасы форматына келтіру;
- шығармашылық тапсырмалардың орындалу мерзімін жеткілікті беру (мысалы, модель жасау, жоба дайындау, тарихи сюжет құрастыру, өз ертегісі бойынша киносценарий жазу).