Баяғыда бір Құламерген деген батыр, өзі аңшы жігіт болыпты
Құламерген туралы аңыз
Баяғыда Құламерген деген батыр болыпты. Ол әрі мерген, әрі аңшы жігіт екен. Ерлігі елге жайылып, өзіне лайық сұлу жары да болыпты.
Сол елдің ханы әр жақтан көрікті әйел іздеп, жан-жаққа сұрау салдырыпты. Бір күні ханның алдына мыстан кемпір келіп: «Саған лайықты әйел тауып беремін. Ал менің үйімдегі тазша балама қызыңды бер», — депті.
Хан келісіп: «Онда маған лайық сұлу әйел тап!» — дейді.
Алтын шаштың ізі
Бір күні Құламергеннің әйелі дария жағасына барып, шашын жуып отырады. Сол сәтте суға бір буда алтын шаш ағып кетеді.
Мыстан кемпір шашты тауып алып, ханға апарып: «Мынау кімнің шашы?» — деп көрсетеді. Хан шашты көрген бетте: «Қалай болғанда да, осы әйел менікі болсын», — дейді.
Мыстан: «Бұл — Құламергеннің әйелінің шашы», — деп жауап береді.
Сонда хан әскеріне: «Қазір үйінің күл-талқанын шығарып, әйелін алып келіңдер», — деп бұйырады.
Үйдің ойраны, отбасының зары
Ол кезде Құламерген аңға кеткен еді. Ханның әскері келіп, үйін ойрандап, батырдың әке-шешесін сабап, әйелін байлап алып кетеді.
Құламергеннің бір ұлы мен бір қызы бар екен. Олар үйде қалады. Батыр аңнан оралғанда, болған жағдайды көріп, күйіп-піседі.
Батырдың талабы
Құламерген ханның үйіне келіп: «Үй салып бер. Әйелімді қайтар. Әйтпесе бәріңді де қырамын», — дейді.
Ханның жауабы
Ханның әскері көп еді. Олар Құламергенді ұстап, ханның босағасына байлап тастайды. Әйелі болса ханның қасында қалуға мәжбүр болады.
Түнгі шешуші сәт
Түн ішінде батырдың қызы келеді. Құламерген одан: «Ана қылышты алып бер, қол-аяғымды шеш», — деп өтінеді. Бірақ қызы жауап берместен қашып кетеді.
Артынша ұлы келеді. Батыр оған да сол өтінішін айтады. Ұл үндемей, дыбысын білдірмей барып, ханның бас жағындағы қылышты алып, әкесінің арқандарын қиып тастайды.
Құтылу
Қол-аяғы босаған Құламерген ханның өзін де, әскерін де қырып салады. Қаза тапқандардың ішінде мыстан кемпірдің тазша баласы да бар екен.
Мыстанның кегі
Баласынан айырылған мыстан кемпір өш алудың амалын іздеп, Құламергенді өлтіруге бел байлайды. Батыр үйіне қайтқан соң, мыстан оның соңына түседі.
Құламерген әке-шешесінен ақыл сұрайды. Әкесі: «Астыңдағы атыңмен қашып кет. Біз қайда кеткеніңді айтпаймыз. Егер қуып жетсе, мыстанды сол көзінен ат, әйтпесе құламайды», — деп ескертеді.
Қуғын және соңғы айқас
Құламерген қашып кетеді. Мыстан кемпір оның ата-анасына келіп, қайда кеткенін сұрайды. Олар: «Білмейміз. Көп сұрап басымызды қатырма», — деп жауап береді.
Ештеңе өнбесін білген мыстан желмаясына мініп, талай жерді кезеді. Бір айдай уақыт өткенде ғана Құламергенді қуып жетеді.
Бірінші кезек
Қуып жеткен мыстан бірінші болып атады. Оғы тигенімен, Құламергеннің сауытынан өте алмайды.
Екінші кезек
Енді Құламерген кезек алып, әкесінің айтқанындай мыстанның сол көзінен дәлдеп атады.
Мыстан кемпір жерге құлап, сол жерде жан тапсырады.
Елге оралу
Құламерген мыстанның желмаясын жетектеп еліне қайтып, тыныш өмір сүріп, қызықты дәурен кешеді.