Рақила байдың қатыны
Таң алдындағы ояну
Нағима шошып оянғанда, қараңғы түнді таңның жарығы жеңіп, терезе бозара бастап еді. Бір нәрсесін ұмытып қалғандай асығыс тұрып, беті-қолын жуып, дәрет алды.
Түнгі астан аяққа салып алып қойған орта тостаған суыған бөртпе мен бір аяқ қара көжені әкеліп, сәресіне кірісті. Таң шапағы күшейген сайын үй іші қаракөлеңкеден айқын жарыққа ауысты.
Нағима сәресін ішіп, жинап, кешке дейін ораза екеніне ниет етіп, бетін сипады. Бұл ниет — патшалардың заңынан да қатты: өліп бара жатса да тамақ ішуге болмайтын, антпен аралас берік серт.
Неге? Кім үшін?
Өз еркі өзінде, дені сау адамның өзін-өзі ауыздықтап, себепсіз ашығуы не үшін, кім үшін, неге керек екенін Нағима ой елегінен өткізбейді. Кеше кешке таман қарны ашып, жүрегі қарайып бара жатқанда бұл ой қылаң берсе де, себебін тереңнен іздеуге өзіне ерік бермеді.
Ішінен: «Құдай бұйрығы, пенденің оны тексерерлік қақысы жоқ», — деп ойлап, өзін жұбатқан болды.
Бірақ әлдене жүректің қараңғы түкпіріне тығылып, бірдеме айтқысы келіп қыстайтындай. Ол сезім Нағиманың жанын лоблытып, мазасын алып қоя берді.
Тыныш үйдегі намаз
Таң жарығы ұлғайды. Терезеден түскен сәулемен үй іші тегіс жарық бола бастады. Нағима ойдан серпіліп, дәреті барында таза ниетпен таң намазын оқып алмақ болды.
Байының қара бөкебайын жайнамаз қылып жайып, білген дұға-сүрелерін оқып, намазға кірісті. Үй іші құлаққа ұрғандай тынған: үн де жоқ, дыбыс та жоқ.
Сол сәтте табиғаттың өзі кіршіксіз көңілмен ғибадатқа кіріскен Нағиманы қоштап тұрғандай көрінді. Бәрі де ол үшін қол көтеріп, тілек тілеп тұрғандай.
Ері және үнсіз өкініш
Төсекте сақалы ербиіп жатқан қара кісі — Нағиманың ері. Кәсібі — ағаш шабу. Күні бойы қара балта мен қашау қолынан түспейді. Түс әлетінде тары көжеге әбден тойып алып, кекіріп отырады.
Ораза мен намаз бұл кісіден алыс. Ғибадат былай тұрсын, қызу кезінде құдайды боқтап жіберемін деп Орман ақсақалдың таяғы шекесін жарып кеткені бар. Содан бері Орман қартпен екеуі удай өш.
Байының ғибадат қылмағанына Нағима іштей кейиді. Бірақ сөгіс естіп қалармын деп қорқып, бұл туралы тіс жарып айтпайды.
Қолынан келетіні — өзі үшін ғана емес, ері үшін де тілек тілеп, соның күнәсін жеңілдетуді сұрау.
Дұшпанның көлеңкесі: Рақила
Нағима намазын бітіріп, батаға кірісті. Қолын жоғары көтеріп, не керек болса — бәрін тіледі, бәрін сұрады. Көп тілектің ішінен бір сөз суырылып шықты: «Дұшпан алдында мерейімді үстем қыл!»
Осы тілек аузына іліккенде, Нағиманың көзіне Рақила елестейді. Рақила — оның дұшпаны. Дұшпан болғанда, қаны қас. Рақила — байдың қатыны. Жасы шамалас болса да, өзін жоғары ұстап, Нағимамен табақтас болудан да арланатын.
Араздық бір басталса, ұлғая береді. Екі аразды табыстыратын да, айыратын да — арадағы адам. Ал Нағима мен Рақиланың арасында жүрген қатындарда туралық жоқ: біреуі Рақиланың жазғы қымызына, қысқы етіне сатылып кетеді.
Рақиланың түйедей мінін жасырып, Нағиманың түймедей мінін айдай әлемге жаюға дайын. Нағима мұны ойлағанда, күйіп-жанып кете жаздайды.
Қарама-қайшылық
Нағима үшін ғибадат — ауыр да болса ұстайтын тәртіп. Ал Рақила үшін бедел — қолда бар мал мен сөздің үстемдігі. Сол үстемдік әділетке күмән ұялатады.
Нағима талай рет: «Құдай-ау, осы ғибадатымның өтеуіне жұмағыңды бермесең де, дұшпанымның алдында мәртебемді үстем қыл!» — деп жалбарынған. Бірақ тілегі қабыл болмаған.
Рақила болса, емшек баласын сылтауратып, екі жылдан бері ораза ұстамаған, сәждеге басын тигізіп көрмеген. Оның үстіне Нағиманың намаз оқып, ораза ұстағанын естісе: «Әдіра қал, оңбаған күң, жұмаққа бармақсың ба?.. Оған қайдағы жұмақ!» — деп кекетеді.
Сонда да оның мерейі үстем, малы да, басы да түгел. Ой осы жерге жеткенде Нағиманың көтерген қолы үмітсіздіктен салбырап төмен түсті. Көкіректі ыза кернеп, көз жасы еріксіз шұбыра бастады.
Ішкі наразылық
— Құдай! — деді ол. — Қанша құлдық қылып жалбарынсам да, ішерге ас, киерге киім таба алмай отырғаныма қарамай ғибадатыңды істесем де, бір тілегімді қабылдап көрген жоқсың. Құлдық қылмаса да, байдың қатынының тілегі қабыл... Әділдігің қайда?!
Оянған сөз
Ұйқыда жатқан байы оянып, керілді.
— Қатын, уа, қатын!
— Ә? — деді Нағима.
— Байғұс-ау, қой деп едім, әлі қоймап па едің? Аштан өлейін деп жүріп ораза, намаз саған не тең? Байларға-ақ берсін, жұмаққа солар кіріп қарық болсын!
Нағима да іркілмеді.
— Бердім, бердім, — деді ол. — Аштыққа да, жалаңаштыққа да қарамай біраз жыл азаптандым. Көрген бейнетімнен басқа түк жоқ. Мен кіретін жұмаққа Рақила да кіретін болса, бәрібір тыныштық көрсетпес. Салатын тозағына сала берсін!
Таңның ақыры — шешім
Таң тегіс атты. Қыраусыз терезеден көкжиекті күмістеп қызартқан күн сәулесі көрінді. Үстінен ауыр жүк алынғандай, Нағима еркін тыныстап, күндегі үйреншікті жұмысына кірісті.
Ол енді ниетін тезірек бұзып, шай қойып ішпек болды.