Ақынның өмірінің өзі өлең
Қасым Аманжолов: оқырманның жүрегінде қалатын жыр
Меніңше, ақын үшін ең қымбат, ең бағалы дүние — оқырманның көңілінен шығу: өлеңін сүйіп оқуы, жаттап алуы, есінде сақтауы, ұмытпауы. Мұндай құрмет қай ақынға ұнамасын? Қасым Аманжоловта осының бәрі бар: оқырман да бар, шабыт та бар. Қандай тамаша!
Үлгі тұтар бірегей тұлға
Қасым Аманжолов — мен үлгі тұтатын ақындардың бірі ғана емес, бірегейі. Ол ұлы ақындар мен жазушыларға да астарлы оймен, асыл сөзбен жыр арнап, өлеңмен сыр шерткен.
«Сәбитке»: жанартаудай жырдың екпіні
Мысал үшін, Сәбит Мұқановқа арналған «Сәбитке» атты өлеңінде Қасым отты екпінін, ағынды тегеурінін, сирек қиялын айқын сездіреді:
Ішімде жанартаудай жатыр жырым,
Ұшқындап, іште қайнап сұрапылым.
Көрерсіз соның бұрқап атылғанын;
Жаңғыртып жан түкпірін, ойдың шыңын.
Өлеңнің қаптатармын отты селін,
Толассыз топанындай ертегінің.
Білерсіз кім екенін сонда, Сәке,
Бұл күнде от шайнаған тентек інің.
Ақын жырын жанартауға теңейді, ал шабытын — сол жанартаудан аққан отты селге балайды. Бұл теңеу Қасым поэзиясының табиғатын дәл береді: ішкі қуат, тегеурін, рухтың қайнауы.
Сөздің қадірі — өз қадірі
«Сөз қадірін білмеген — өз қадірін білмейді» деген халық мақалы бар. Бұл сөз Қасымға қарата айтылғандай әсер етеді. Өйткені ол өзінен бұрын сөздің құдіреті мен қасиетіне аса мән берген. Әр өлеңі жай ғана қара сөзбен тізілмей, отты дауылдай жанды тербетіп өтеді.
«Өзім жайлы»: жан дүниенің құпиясы
Қасымның «Өзім жайлы» өлеңінде адам жан дүниесі мен сезімінің терең иірімдері тек адамның өзіне ғана аян болатыны, өзге жанның оны толық сезіне алмайтыны поэтикалық дәлдікпен суреттеледі. Қасымның өлеңдерін оқи бастасам, көз алдымда оқиға мен күй сөзбен тіріліп, бейнеге айналып отырады.
Сырбай Мәуленовтің бағасы
Қасым туралы қазақтың белгілі ақыны Сырбай Мәуленов мынадай пікір айтқан:
«Қасым жасынан өжет, алғыр, зейінді болып, өлең өзеніне ерте құлаш ұрды. Қасым лирикасы кейде қатал, кейде нәзік, кейде шат — өз мінезіндей лирика. Қасым жыры — мәңгілік жыр».
— Сырбай Мәуленов
Расында, қаншама ақынның ішінде жүрсе де, Қасым өз үнімен, өз өрнегімен дараланып тұрады. Оның өмірі де — ерекше тағдыр, ал тағдырдың өзі — өлеңге айналғандай.
Ақындықтың өлшемі
«Ақындықтың не керегі — айтарлығың болмаса» деген ой бар. Ақын болу үшін міндетті түрде ақын болып туу шарт емес. Ең бастысы — өлеңіңмен халыққа пайдаң тисін; сол — үлкен құрмет.
Ақын болғың келсе, Қасымша жырла дегім келеді: шындықты жасырмай айту, сөзді қадірлеу, сезімді алдамау — міне, Қасымнан үйренетін ең асыл сабақ.
Қасым Аманжолов поэзиясы — оқырманды ұмытылмас әсерге бөлейтін, рухты оятатын, туған жердің қасиетін танытатын мәңгілік мұра.