Шайтанкөл
Шайтанкөл туралы аңыз
Шайтанкөл туралы аңыз ел аузында әртүрлі айтылады. Дегенмен көп нұсқаның өзегінде бір тағдырлы оқиға жатыр: махаббат, тыйым және орны толмас қайғы.
Сұлушаш, Алтай және қашқын өмір
Баяғыда Сұлушаш деген байдың қызы болыпты. Үйінде жүрген Тезек атты құлы Шұнақ деген күңмен қосылып, олардан Алтай дүниеге келеді. Алтай ер жеткен соң, Сұлушаш екеуі бір-бірін сүйеді. Бірақ бай бұл махаббатқа қарсы болады.
Сонда Алтайдың Қайсар атты досы екеуіне қолдау көрсетіп, үшеуі елден қашып кетеді. Олар Қарқаралының маңындағы Жиренсақал деген жерде тұрақтап, аң аулап, құс ұстап күн көреді.
Құз басындағы қасірет
Бір күні Алтай құс аулап жүріп бір құзға кезігеді. Құздың қиясында бүркіт ұя салған екен. Алтай балапан алмақ болып ұяға жақындағанда, аяғы тайып, шыңырауға құлап кетеді.
Осы сәттен бастап аңыздың баяны күрт өзгереді: табиғаттың өзі үнсіз куәгерге айналып, әр кейіпкер өз тағдырын қарсы алады.
Тескен тас, үрей және көл
Ал Сұлушаш Тескен таста отырып сырнай тартады. Біраздан соң арт жағынан ырылдаған дауыс естіледі. Артына қараса, дәл жанында арыстан тұр екен. Қатты шошынған Сұлушаш үрейден көлге құлап, сол жерде жан тапсырады.
Қайсар Сұлушашты іздеп келгенде, көл бетінде қыздың көйлегі мен тақиясы қалқып жүргенін көреді. Ол да өзін ұстай алмай, сол көлге құлап қаза табады.
Неліктен «Шайтанкөл» аталды?
Осы оқиғалардан кейін көл «Шайтанкөл» атаныпты. Аңыз болғанымен, оның мән-мағынасы мен астары тереңде жатқандай. Бұл жай ғана қиял ма, әлде шындыққа жақын бір естелік пе — оны дәл айту қиын.
Түйін
Ата-ана батасынан теріс айналған жанның жолы оң болмайды деген ескерту — аңыздың өзегіндегі ең қатал, ең таныс сабақ.
Бұл аңыз — махаббаттың нәзік үні мен тыйымның ауыр салмағын қатар ұстап тұрған халық жадындағы қаралы хикая.