Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Жаңажол ауылында дүниеге келген
Ол 22 наурызда қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, «Жаңажол» ауылында дүниеге келді. Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі (1958), Социалистік Еңбек Ері (1974), Қазақстанның Халық жазушысы (1984) атанды.
Ғылым
ҚазКСР Ғылым академиясының академигі
1958
Еңбек
Социалистік Еңбек Ері
1974
Әдебиет
Қазақстанның Халық жазушысы
1984
Білім жолы және қалыптасу кезеңі
Алғашқы оқу
- Тоғыз жасқа дейін өз ауылында оқып, хат таныды.
- 1916 жылы екі кластық ауылдық орыс мектебінде бір жыл оқыды.
- Одан кейін төрт жыл орыс мектебінде білім алып, 1921 жылы тәмамдады.
Жоғары білімге бетбұрыс
- 1923 жылы Орынбор қаласындағы жұмысшы факультетіне (рабфак) түсіп, үш жыл оқыды.
- Осы кезеңде Сәкен Сейфуллинмен танысты.
- 1926 жылы рабфакты бітірген соң, Омбыдағы ауыл шаруашылығы институтында бір жыл оқыды.
- 1927–1928 жылдары Бурабай техникумында оқытушылық қызмет атқарды.
Алғашқы шығарма
«Тулаған толқында»
Тұңғыш шығармасы — «Тулаған толқында» повесін осы тұста, 1927 жылы жазды.
Қызметі және әдеби ортадағы орны
Жауапты лауазымдар
Он жыл бойы баспа орындарында, кеңес және партия мекемелерінде жауапты қызметтер атқара жүріп, әдеби шығармашылығын да үдете түсті. Ол баспа директоры болды, сондай-ақ «Қазақ әдебиеті» және «Социалистік Қазақстан» газеттерінің бас редакторы қызметін атқарды. Қазақстан КП Орталық Комитетінде бөлім меңгерушісі, Қазақ КСР Халық Комиссарлар Кеңесі жанындағы Өнер істері басқармасының бастығы болды.
1938–1955
Бірыңғай жазушылық еңбекпен шұғылданды.
1955–1966
«Ара» журналының бас редакторы болды; Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының бірінші хатшысы қызметін атқарды.
Негізгі туындылары: проза және роман әлемі
Соғыс жылдарынан туған шығарма
Ұлы Отан соғысы жылдарының соңында «Қазақ батыры» (1945) повесін жазды. Кейін бұл шығарма «Қазақ солдаты» романына айналды.
Әдебиет қазынасына қосылған романдар
1953 жылы жарияланған «Оянған өлке» романы қазақ әдебиетінің алтын қорына енген, шоқтығы биік туынды ретінде бағаланды. Бұл романның заңды жалғасы — «Жат қолында» — арада ширек ғасырға жуық уақыт өткен соң, 1984 жылы оқырманға ұсынылды.
Шағын жанрдағы ізденістер және марапат
Атақты романдарымен қатар, Ғабит Махмұтұлы прозаның шағын жанрында да жемісті еңбек етті: ондаған очерк, әңгіме, повесть жазып, жариялады. «Кездеспей кеткен бір бейне» кітабы үшін 1968 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығын алды.
1974 жылы «Ұлпан» повесін жариялады.
Драматургия және публицистика
Драматург ретіндегі қадамы
Ол 1930-жылдары драматург ретінде де танылды. Драматургиядағы тырнақалдысы — сахнада мың реттен аса қойылған «Қыз Жібек» операсының либреттосы (1935).
«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» пьесасы (1939) халық эпосының сарынында жазылды.
Қоғамдық ой, сын және журналистика
Жазушының қоғамдық, публицистік, журналистік және сыншылдық еңбектері «Суреткер парызы» (1970) және «Заман және әдебиет» (1982) атты кітаптарына топтастырылды.
Қоғамдық қызметі, марапаттары және мұрасы
Мемлекеттік деңгейдегі қызмет
- Бесінші сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды.
- 6, 7, 8, 9, 10, 11-сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.
- 1974–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болып сайланды.