Internet
World Wide Web (WWW): интернеттегі ақпаратқа “электрондық саяхат”
World Wide Web (WWW, Web) — интернет ішінен қажетті ақпаратты тауып алуға мүмкіндік беретін гипермәтіндік жүйе. Оны “дүниежүзілік өрмек” деп те атайды: сіз түрлі тақырыптар арасында жылжып, бүкіл әлемдегі дереккөздерді қарап шығатын “электрондық саяхат” жасайсыз.
Қазіргі кезде WWW әртүрлі ақпарат алудың ең кең тараған жолы саналады. Internet-тің өзге қызметтерімен салыстырғанда, Web жүйесін пайдалану жеңіл әрі ыңғайлы: мәтіндегі өзара байланысқан ұғымдар арқылы іздеп, керекті бөлімге бірден өте аласыз.
Негізгі идея
Ақпарат “парақтар” түрінде беріледі, ал парақтар бір-бірімен сілтемелер арқылы байланысады.
Қалай оқылады
Бір мәтінді толық оқудан гөрі, қажетті бөлігін оқып, сол бөлікке қатысты ұғымға бірден өтесіз.
Қайту оңай
Бір тақырыптан екіншісіне ауысқан соң да, қажет болса, алдыңғы бетке қайта орала аласыз.
Гипермәтін және сілтемелер қалай жұмыс істейді
WWW жүйесінің өзегі — гипермәтін. Гипермәтіндік құжат бір ұғымнан екінші ұғымға мәтіндік байланыстар (links) арқылы жылдам өтуді қамтамасыз етеді. Бұл тәсілді Windows анықтамалық жүйесіндегі құрылымнан немесе Macintosh жүйесіндегі HyperCard файлдарынан да байқауға болады.
Практикалық әрекет
- Ерекшеленген мәтін үзіндісіне курсорды апарыңыз.
- Тышқанның сол жақ батырмасын бір рет шертіңіз.
- Браузер таңдалған жаңа бетті жүктеп, сіздің компьютеріңізге көрсетеді.
Web-пен жұмыс істеу тәсілдері: браузерлер және орта
Web жүйесімен жұмыс істеудің бірнеше жолы бар. Мысалы, UNIX операциялық ортасында WWW браузерін арнайы командалар арқылы іске қосуға болады: www немесе lynx.
Ал тұрақты түрде пайдаланатын болсаңыз немесе адрес жолына URL-ді тікелей теріп байланыс орнатқыңыз келсе, өзіңізге ыңғайлы WWW браузерін қолданасыз. Қай тәсілді таңдасаңыз да, нәтиже бір: браузер гипермәтіндік файлдардан қажетті мәліметті іздеуге және ашуға көмектеседі.
Internet Explorer
Windows 95 жүйесі Internet Explorer бағдарламасымен жабдықталады. Кейінгі Windows нұсқаларында да әдетте кіріктірілген браузер бар, олармен жұмыс істеу ыңғайлы.
Netscape Navigator және баламалар
Internet Explorer қолайсыз болса, Netscape Navigator немесе басқа браузерге ауысу қиын емес. Әдетте жалпы жұмыс істеу ережелері ұқсас келеді.
Браузер іске қосылғанда, ол көбіне автоматты түрде “өз” серверімен байланыс орнатады. Мысалы, Internet Explorer қолдансаңыз, бастапқыда Microsoft компаниясының WWW сервері ашылуы мүмкін. Одан әрі бетпен төмен жылжып, қажетті ақпаратты таңдап, сілтемені шерту жеткілікті.
Ақпаратты табу: Web каталогтары және іздеу серверлері
Internet-те ақпарат іздеу екі негізгі тәсілге сүйенеді: Web каталогтары және іздеу серверлері.
Web каталогтары (тақырыптық рубрикалар)
Web каталогтары кітапханадағы жүйелік каталогтарға ұқсайды: олар “Спорт”, “Компьютерлер”, “Ойындар” сияқты рубрикаларға бөлінеді. Қажетті тақырыпты тауып, ішіндегі түйінді сөздер арқылы іздеуді бастауға болады.
Көптеген каталогтарда әр тақырып қысқаша сипатталып, негізгі бөлімге өту жолы көрсетіледі. Дегенмен каталогтар Web-тегі барлық парақтардың тек аз бөлігін қамтиды.
Іздеу серверлері (кең қамту, көп нәтиже)
Web-те мәлімет өте көп болғандықтан, AltaVista, HotBot немесе Lycos сияқты іздеу серверлері пайдаланылады. Сіз серверге тақырыпты енгізесіз, ал жүйе сол салаға қатысты парақтарды автоматты түрде іріктеп ұсынады.
Іздеу адам қатысуынсыз орындалатындықтан, мұндай серверлер каталогтарға қарағанда көбірек мәліметті қамти алады. Бірақ нәтиже мыңдаған парақ болып кетсе, ең керектісін таңдап, сұрыптау қажет.
Іздеу сапасын жақсарту
- Жалпы сипаттағы ақпарат керек болса, іздеуді каталогтан бастаңыз.
- Егер жүйе толық жауап бермесе, сұрауыңыз тым жалпылама болуы немесе дұрыс сөз тіркесі табылмауы мүмкін: басқа, қысқалау және нақты сөздермен қайта көріңіз.
- Нәтиже тым көп болса, сұрауды нақтылап, терминдерді дәлдеп, іздеу шарттарын тарылтыңыз.
Орыс тіліндегі ақпаратты іздеу: кодтау және жазылым қиындықтары
“Өрмек” ішінде орыс тіліндегі қызықты мәтіндер көп, сондықтан орысша ақпарат іздеу жиі қажет болады. Алайда тиімді іздеу кейде орыс әліпбиінің ерекшеліктері мен сөз түрленуі, сондай-ақ кодтаулардың әртүрлілігі салдарынан күрделене түседі.
Кодтау айырмашылығы
Бір мәтін KOI8-R кодында, екіншісі Windows-1251 кодында болуы мүмкін.
Ruglish (латын әрпімен жазу)
Орысша сөздерді латын әріптерімен беру іздеу дәлдігін төмендетуі мүмкін.
Нәтиже әртүрлі болуы
Бір сөзді әр кодта енгізсеңіз, әртүрлі жауап алуыңыз ықтимал.
Мысал: “Алматы” сөзін іздеу
Желі бойынан Алматы туралы мәлімет іздесеңіз, “Алматы” сөзін Windows-1251 кодымен енгізу бір нәтиже беруі мүмкін, ал KOI8-R арқылы енгізсеңіз басқа нәтиже шығуы ықтимал. Кей жағдайда латынша Almaty деп іздеу де көмектеседі.
Ескерту: кодтаулар туралы мәліметті кейбір анықтамалық ресурстардан табуға болады (мысалы: http://www.siber.com/sib/russify/).
Кодтауды ескеретін іздеу: CompTek және Yandex (тіл индексі)
Кейбір қиындықтарды азайтып, орыс тіліндегі мәтіндерді тиімді табу үшін CompTek фирмасының серверін қолдануға болады (http://www.cti.ru/html). Бұл компания орыс тілінің ерекшеліктерін ескеретін іздеу жүйесін жасап, оны Yandex (тіл индексі) деп атады. Сонымен қатар сұрауларды AltaVista-ға бағыттайтын аралық беттер ұсынған.
Неге ыңғайлы
- Сұраудағы сөздер автоматты түрде өңделіп, іздеуге ыңғайлы қалыпқа келтіріледі.
- Кодтауларды сәйкестендіру жеңілдейді: бір сұрауды бірнеше рет әртүрлі кодпен енгізудің қажеті азаяды.
- Негізгі қолдайтын кодтаулар: KOI8-R және Windows-1251; басқа кодтаулардағы мәтіндер де осы екеуіне келтірілуі мүмкін.
Қажетті ақпарат табылғаннан кейін, әрі қарайғы жұмыс көбіне FTP-серверімен жұмыс істеуге ұқсас түрде жалғасады: материалды ашу, көшіру, жүктеу және пайдалану әрекеттері орындалады.