Қазақша рефераттар

Маңғыстау - киелі түбек, тұнып тұрған тарих

Маңғыстау — киелі түбек, тұнып тұрған тарих

Маңғыстаудың киесі неде? Неге алыстан ем іздеп келушілер әулие Бекетті пір тұтады? Төңірегі тола жазу даланың қандай адуынды дастандары бар, рухани құндылығы қалай жаңғырып жүр? Осы сансыз сауалдың жауабын жіпке тізгендей, рет-ретімен жеткізгім келеді.

Өлкеміздің ғұлама жазушысы Әбіш Кекілбаевтың сөзімен айтқанда, Маңғыстау — ашық аспан астындағы ашық мұражай.

Пір Бекет және киелі мекеннің рухы

Бұл өлкені басып өткен әр жолаушының жолдасы әуелі Алла, кейін Пір Бекет рухы деп танитындар аз емес. Дегенмен, қасиет-қадірін ешкім дөп басып, бір ғана анықтамаға сыйғыза алмайды.

Аңыздың өзегі

Бекет атаның ислам дінін тарату мақсатында Мекке мен Мединеден шығып, Маңғыстау жерінде мәңгілік қалып қойғаны туралы аңыз бар.

360 әулие туралы

«360 әулиенің» қандай керемет жасағаны жөнінде нақты дерек аз. Әйтсе де, халық жадында олардың шарапаты мен ықыласы сақталған.

Аңызақ желі шипа беріп, қапырық даласы жан мен тәнге дауа болғандай әсер етеді. Бұл жерге келген адам рухани азық алады: жыраулардың үні құлақтың құрышын қандырады, тарихтың табы сезіледі. Көзін көргендер Кіші жүздің Адай руының ұраны да «Бекет» болғанын айтады.

Мінез, тағдыр және Ұлы жол

Адай десе, кей жұрт әлі күнге дейін үрке қарайды; Маңғыстауды да қаһарлы мінезімен қабылдайтындар бар. Бірақ бұл мінез — қайсарлықтың, беріктіктің бір көрінісі. Сол қайсарлықтың ізі ел мен елді татулыққа біріктірген, сауда мен өркениетке дем берген Ұлы Жібек жолының осы өңірден өткенінен де байқалады.

Діни-тарихи орындар, қырдағы Пір Бекет, ойдағы Саназар бастаған киелі тұлғалар туралы таным елге кең тараған. Сондықтан өзге өңірлерден келіп зиярат етушілер де көп.

Ғаламаты бөлек өлке: табиғат пен тарих

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев: «Маңғыстау тұрғындарына көп адамдар өмірінде тым құрығанда бір рет көруді армандайтындай жерде тұру бақыты бұйырған» деген болатын. Бұл сөз Маңғыстаудың ғажайып болмысын нақтылап тұрғандай.

Ғарыштан қарағандағы бейне

Айтылып жүргендей, түбектің келбеті ғарыштан қарағанда жас келіншектің мүсініне ұқсайды.

Қарт Каспий

Тарихтың тамыры терең: қарт Каспий талай жанды таңырқатқан, талай сырды ішіне бүккен.

«Сөйлейтін» тау-тас

Түртсең, тау-тасы сөйлейтіндей әсер қалдыратын табиғат бұл өңірдің айрықша сипаты.

Әбіш Кекілбаев табиғатты ұйқыдағы аруға теңеп: «Сен оны емес, ол мені оқып тұрғандай, түптеп келгенде бір кітап дерсің» деп суреттеген.

Жыр-дастанға айналған рухани мұра

Өлкенің өлмес қасиетін, тұмса табиғатын сөзіне арқау еткен тұлғалар аз емес. Маңғыстаудың рухани әлемін танытқан мұра — сарқылмас қазына.

  • Мұрын жырау — «Қырымның қырық батыры» жырын алты ай толғаған.

  • Қалнияз — Сүйінғара Абыл мен Қайқының «жеті қайқысын» айтқан.

  • Сүгір мен Қашаган — елдің ақ-қарасын айырып, сөзбен қашап айтқан.

Бұлардың әрқайсысы — Маңғыстаудың дерекке толы шежіресінің бір-бір тарауы.

Рухани жаңғыру: бүгінгі серпін

Қазір ел қасиетінің құндылығын дәріптеп жүрген арналар, әлеуметтік желідегі парақшалар мен бастамалар — заманауи жаңғырудың бір көрінісі. Төл арнадағы сапалы бағдарламалар әр ауылдың тарихын, жұмбақ қырларын көрсетіп, түбектің киелі жерлерін айшықтай түсуде.

Музейдің тынысы

Орталық музейдегі тарихи жәдігерлер өткен ғасырдан сыр шертіп тұр. Келушілер саны да жоғары.

Халықтың үлесі

Қарапайым тұрғындар өлкеден табылып жатқан құнды заттарды орталық қорға тапсырып, ортақ мұраға айналдыруға атсалысуда.

Ел қасиетін ұлықтаған ағалар мен апалар ғана емес, жастар да рухани жаңғыру мақсатында белсенділік көрсетіп келеді. Ең бастысы — білгісі келген жанға рухани сусын ашық, әрі қолжетімді.

Экономикасы қайнаған өңір

Маңғыстау десе, ел аузына ең алдымен мұнай-газ түседі: өңір 59 кен орнымен әйгілі. Мұнайдан бөлек, мыс, темір, магнит, уран секілді элементтер де ел игілігіне қызмет етіп келеді.

Экономикалық даму қарқынының жоғары болуы — елдің бірлігі мен мақсат-мүддесінің айқындығын көрсетеді. Мұны Бекет ата мен қасиетті әулиелердің шарапаты деп түсінетіндер де бар.

Қорытынды: құт дарыған, қасиеті мойындалған мекен

Бұл жердің үсті ғана емес, асты да бай; құт дарыған, әулиелі ел. Сондықтан туған өлкем — қасиетті мекенім, қуат берер Маңғыстауым деп мақтанышпен айта аламын. Лақап аты «шибөрі» атанған Адай ұрпағы киелі жердің құдіретіне нұқсан келтірмейді, оған еш негіз де жоқ.

Қалай десек те, Маңғыстау — киелі түбек. Оның қасиетін халық әлдеқашан мойындаған.

Зейнеп Таңжарқызы