Тау бұған жымиып күлді
Жел айдаған қаңбақ
Бір қаңбақты жел айдап, үлкен таудың етегіне әкеп тастады. Мұны биіктен көріп тұрған тау: «Е, қаңбағым, қайдан жүрсің? Неғып келдің мұнда?» — деді.
Қаңбақ саспастан: «Алты батпан ауырды көтерген алып едім. Жеті қабат жер астынан шығып, алып деген атағыңды естіп, алысу үшін әдейі сені іздеп келдім» — деді.
Тау бұған жымиып күлді.
Қаңбақтың сөзі — мақтанның ең жеңіл түрі: дауысы зор, салмағы жоқ.
Құйынның сынағы
Сол сәтте құйын соғып, қаңбақты дедектеткен бойы аспанға көтеріп әкетті. Аспаннан қайта жерге түсіріп, ары-бері аунатты. Ойға-қырға домалатты.
Ақырында «өлдім-талдым» дегенде, таудың бетінде өскен бір шоқ тобылғының басына іліп тастап, құйын өз жөніне кете барды.
Көрініс
Қаңбақ — тобылғыға әрең ілініп тұр.
Қозғаушы күш
Құйын — әлсізді қалаған жағына сүйрейтін жағдай.
Әсер
Мақтан — шынайылықты бүркеп, өзін-өзі алдауға апарады.
Бүркітпен сөз қағысу
Қаны қашып, қабағы түскен қаңбақтың қасына бір бүркіт келді. Ол: «Е, қаңбағым, неғып жатырсың?» — деді.
Қаңбақ тағы да мақтанып: «Алты батпан ауырды арқалаған едім. Жеті қабат жер астынан шығып, алып деген атағын естіп, астымда жатқан таумен әдейілеп келіп алыстым. Алты күн алысып, жеті күн дегенде әрең жығып, желкесінен басып жатырмын» — деді.
Бүркіт оған күмәндана қарап: «Болса болар! Тобылғыға зорға ілініп қалған екенсің!» — деді.
Қаңбақ тайсалмай: «Әлбетте. Одан басқа қолайлы жер болмаған соң, тобылғысынан ұстап тұрғаным ғой» — деп жауап берді.
Бүркіттің бір ауыз сөзі — шындықтың өлшемі: көрінгенді айтқан батырлық емес, көрінгеннен де үлкен болып көрінуге тырысу — әлсіздік.
Тағы бір ұшып кету
Сол кезде құйын қайта соғып, қаңбақты тағы да дедектете жөнелді. Бүркіт артынан дауыстап: «Е, батыр, қайда барасың, тауды тастап? Тұрып кетпей ме ол енді орнынан?» — деді.
Қаңбақтың шамасы әрең жетіп: «Уайымдама, бүркітім. Алдымда алысатын әлі де көп алыптар бар. Соларға жетуге асығып барамын!» — деуге ғана келді.
Ол құйынмен бірге құлдырап, ұшып кете барды. Ақырында күліп, бүркіт пен тау ғана қалды.
Түйін
Өзін алып санаған қаңбақ — жел қайда айдаса, сонда кететін әлсіз. Ал тау мен бүркіт — үндемей-ақ ақиқаттың орнында қалатынын көрсетеді.