Біз бүгін қай жерде тұрмыз
Біз бүгін қай жерде тұрмыз?
Соңғы алты жыл ішінде біз екі басты стратегиялық мақсатқа жақындадық. Біріншіден, Қазақстан егемен әрі тәуелсіз мемлекетке айналды. Көпшілік мұны бүгін табиғи нәрсе ретінде қабылдауы мүмкін, бірақ қазақстандықтар оның тарихымызда қаншалықты сирек әрі қандай қиындықпен келгенін ұмытпауға тиіс.
Екіншіден, біз кең ауқымды әлеуметтік, саяси және экономикалық реформаларды бастап кеттік. Аталған мақсаттарға толық жеттік деу әлі ерте, бірақ жекелеген бағыттарда көзге көрінерлік нәтижелер бар.
Ендігі міндет
Енді ахуалды терең таразылау, дамуымызды әлемдік тәжірибе тұрғысынан талдау және реформаларымызды іске асыру деңгейі мен жаңа институттардың қалыптасуын үздік халықаралық тәжірибемен салыстыру маңызды.
Өзіміздің берік және босаң тұстарымызды салмақты талдап, содан кейін ғана дербес ұлттық стратегияны нақтылап жасау — бұдан кем емес өзекті міндет.
Еліміздің сегіз артықшылығы
Талдауды Қазақстанның ішкі берік тұстары мен сыртқы мүмкіндіктерінен, сондай-ақ өзімізге тән әлсіз жақтар мен сыртқы қатерлерден бастау қажет. Еліміздің қолында сегіз маңызды артықшылық бар.
1) Тәуелсіз мемлекеттің іргетасы қаланды
Біз тәуелсіз, егемен мемлекетіміздің негізін қаладық. Қажетті мемлекеттік институттардың бәрі бар және олардың тәжірибесі мен біліктілігі ай сайын нығая түсуде. Дегенмен, мемлекеттің толыққанды құрылысы әлі аяқталған жоқ.
2) Ескі жүйеден түбегейлі алшақтау
Жетпіс жыл бойы өмір сүрген ескі саяси және экономикалық жүйеден біз түбегейлі қол үздік. Бүгін мүлде жаңа мемлекет және мүлде өзге саяси-экономикалық тәртіп жұмыс істеп тұр.
3) Құндылықтар жүйесінің жаңаруы
Қоғамдағы өзгерістер ықпалымен біз өзіміз де өзгердік: жаңа құндылықтар жүйесіне және адамаралық қатынастың жаңа мәдениетіне бейімделудеміз. Мемлекеттік-ұжымдық дүниетанымның орнына жекешіл, дербес дүниетаным келуі өміріміздің әр қырын өзгертті.
Ескі жүйе белгілі бір деңгейде әлеуметтік кепілдіктер берді әрі кей салаларда жетістікке жетті. Бірақ экономикалық тұрғыдан бәсекеге қабілетсіз болғандықтан күйреді. Әлеуметтік жағынан да осал болды: халықтың едәуір бөлігінің тұрмыс деңгейі шетелдегіден төмен еді. Ең бастысы — жеке адам еркіндігі шектелді.
Нарықтық экономика мен демократиялық жолды таңдаған Қазақстанға бұл бағыттың қандай дәрежеде еркіндік әкелетінін уақыт өте келе өз тәжірибеміз айқындайды. Өтпелі кезеңде азаматтарымыз көп нәрсені бастан өткеріп, көп құрбандық жасады, бірақ бұл — ең алдымен балаларымыз бен немерелеріміздің игілігі үшін.
4) Адам капиталының сапасы
Басты игіліктеріміздің бірі — халқымыздың, яғни адам ресурстарының сапасы. Ғылыми және шығармашылық әлеуеті жоғары, білім деңгейі биік қоғамымыз бар. Көптеген мемлекеттер мұндай сапаға жетуді стратегиялық мақсат санайды.
Бұл — халқымыздың және бұрынғы жүйенің ірі жетістіктерінің бірі. Енді осы баға жетпес капиталды жан-жақты дамытуға және оның өсіп-өркендеуіне барған сайын өркениетті жағдай жасауға тиіспіз.
5) Табиғи ресурстар — мүмкіндік әрі сынақ
Табиғи ресурстарымыз — орасан зор байлық. Алайда әлемдік тәжірибе табиғи байлығы мол көптеген елдің оны дұрыс игере алмағандықтан, ақырында кедейліктен шыға алмағанын көрсетеді.
Ең серпінді дамыған Шығыс Азия елдерінің бірқатары, керісінше, табиғи ресурстарға бай емес. Бұл жетекші фактордың табиғат қоры емес, адам, оның ерік-жігері, күш-қуаты, табандылығы және білім-білігі екенін тағы дәлелдейді.
Негізгі қорытынды: ойластырылған стратегия жасап, оны барлық қиындыққа қарамастан жүзеге асыру қажет. Жер қойнауының байлығы — келер ұрпақтың ортақ игілігі. Сондықтан біз босаңсымауымыз керек; керісінше, Үкіметті қоса алғанда бәріміз ондай байлық жоқтай өмір сүріп, еңбек етуге тиіспіз.
6) Жер және ауыл шаруашылығы әлеуеті
Ауқымды алқаптарымыз бен ауыл шаруашылығы жерлеріміз — зор мүмкіндік. Көп өлшем бойынша біз Канада мен Австралияға ұқсаспыз; бізге жетіспейтіні — жоғары өнімділік пен экспорттық әлеует.
Мұнда да шешуші фактор — нақты және тиімді стратегия, адамдар мен капитал.
7) Саяси тұрақтылық пен бірлік
Берік тұстарымыздың бірі — қоғамымыздағы саяси тұрақтылық пен бірлік. Біз ішкі тайталасқа жол бермей, ахуалды тұрақтандыра алдық. Өкінішке қарай, көптеген дамушы және бұрынғы коммунистік елдердің бәрі бірдей бұған қол жеткізе алмады.
Дегенмен толық тұрақтылыққа, ал шынайы топтасу мен бірлікке әлі жеткен жоқпыз. Сондықтан алдағы уақытта өзімізді біртұтас отбасы ретінде сезіну, ортақ мақсаттарды айқын танып, сол мақсаттарға келісіммен ілгерілеу үшін көп жұмыс істеуге тура келеді.
Ескерту
Бастапқы мәтінде «сегіз артықшылық» делінгенімен, берілген үзіндіде алғашқы жетеуі ғана тарқатылған. Егер сегізінші тармақты да қосу қажет болса, оны бөлек бөлім ретінде енгізуге болады.