Қала мен Ақтау кентінің тіршілігін қамтамасыз ететін кәсіпорындар
Теміртау: Қазақстанның өндірістік жүрегі
Теміртау — Орталық Қазақстандағы Қарағанды облысында, Нұра өзенінің бойында орналасқан қала. Ол Қазақстанға және ТМД елдеріне жер қойнауы байлығымен, сондай-ақ қуатты өндірістік әлеуетімен кеңінен танымал. Теміртау — республикамыздың ірі индустриялық орталығы, еңбек даңқы қалыптасқан қала.
Өнеркәсіп: болаттан басталатын экономикалық қуат
Теміртаудағы ірі кәсіпорындардың бірі — ArcelorMittal Temirtau (бұрынғы «Миттал Стил»). Зауыт шойын, болат, агломерат және өзге де өнім түрлерін өндіреді. Бұл өнімдер Қазақстандағы көптеген өндіріс салаларын қамтамасыз етіп қана қоймай, 60-тан астам елге экспортталады.
2010 жылғы 1 қаңтардағы дерек бойынша, Қарағанды облысының жалпы өнеркәсіптік өндірісіндегі Теміртау үлесі 32,4% болды.
Қаланың өнеркәсіптік құрылымына металл өңдеу және металлургия, химия, тамақ және ұн тарту өндірістері, электроэнергетика, сондай-ақ металл емес минералдық өнімдер шығару салалары кіреді. Жалпы алғанда, қалада 1500-ге жуық кәсіпорын жұмыс істейді.
Тарих: Самарқанд кентінен Теміртауға дейін
Теміртау бұрынғы Самарқанд кентінің базасында 1945 жылғы 1 қазанда құрылды. Қала мен оның өндірістік нысандарының дамуы Қарағанды көмір бассейнін игеру кезеңімен тығыз байланысты болды. Жаңадан ашылған көмір өндірісі электр қуатына мұқтаж еді, сондықтан Қарағандыдан 30 км қашықтықта, Нұра өзенінің бойында гидроқұрылыстар салу басталды.
-
1
Гидроузел құрылысы басталып, шамамен 3 жылдан кейін аяқталды.
-
2
1942 жылы ҚарГРЭС-те бірінші турбогенератор іске қосылды.
-
3
1944 жылғы 31 желтоқсанда Қазақ металлургия зауыты жұмыс істейтін кәсіпорындар қатарына қосылды.
-
4
1945 жылғы 1 қазанда Самарқанд кенті қала маңындағы аймақтан шығарылып, Теміртау қаласы болып қайта құрылды.
Теміртау — облысқа бағынышты қала және Қазақстанның орта бөлігінде орналасқан. Қаланың құрамына қалалық типтегі Ақтау кенті кіреді (6822 тұрғын). Ақтауда құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді: Central Asia Cement, Қарцемент және КЗАЦИ.
Қала инфрақұрылымы және көлік
Автомобиль жолдарының ұзындығы — 295 км. Оның ішінде 259 км асфальтталған, 36 км асфальтталмаған.
Қала ішінде 11 автобус маршруты, маршруттық такси режімінде 5 маршрут, сондай-ақ 2 трамвай маршруты жұмыс істейді.
Трамвай жолының ұзындығы — 48 км. Жылжымалы құрам — 35 вагон.
Тұрғын үй қоры
Қаладағы тұрғын үй қоры 1160 көпқабатты үйден және 6173 жеке тұрғын үйден тұрады.
Тұлғалар: Теміртаудан шыққан есімдер
Теміртауда еңбек етіп, өндіріс дамуына үлес қосты. Қарағанды мемлекеттік индустриялық университетінде білім алды.
Қазақтың тұңғыш ғарышкері. Оның өмір жолы Теміртаумен байланысты.
Мәдениет: рухани өмірдің күнделікті кеңістігі
Теміртау — мәдениеті жоғары қала. Мұндағы шығармашылық ұжымдар республикадан тыс елдерге де танымал. Қала тұрғындары мен қонақтарына мәдениет мекемелері күн сайын толыққанды демалыс пен рухани қанағат ұсынады.
Негізгі мәдени нысандар
- Балалар мен жасөспірімдер театры
- Тарихи-өлкетану мұражайы
- Қалалық мәдениет сарайы
- Мәдениет және демалыс паркі
- Кереңдердің мәдениет үйі
- Қалалық кітапханалардың 7 филиалы бар жүйесі
- Соқырлар мен нашар көретіндерге арналған облыстық кітапхана филиалы
- Ақтау мәдени-бос уақыт өткізу орталығы
- 2 жеке кинотеатр
Ескерткіштер мен тарихи нысандар
- Балалар мен жасөспірімдер театры ғимараты (1955; күрделі жөндеу — 2009)
- Мәдениет сарайы ғимараты (1972; күрделі жөндеу — 2010)
- ҰОС-та қаза тапқан теміртаулық жауынгерлер ескерткіші (1974, авторы — С.Б. Назарян)
- Кәсіпорын жұмысшыларына арналған естелік монумент (2000, ҚарГРЭС-1 аумағында)
- Металлургтер монументі (2001, авторы — А. Билык; тот баспайтын болат және қола)
- Қызметтік борышын өтеу кезінде қаза тапқан ІІБ қызметкерлеріне естелік монумент (2002)
Қоғамдық өмір, медиа және білім
Қалада 34 үкіметтік емес ұйым, 10 ұлттық-мәдени орталық, 4 саяси партия өкілдігі, 23 діни бірлестік пен топ жұмыс істейді. Этносаралық және конфессияаралық қатынас тұрақты.
Қаланың медиа кеңістігін 7 газет, 2 журнал, 3 телеканал, сандық телевидение және 1 радиоканал құрайды.
Теміртауда Қарағанды мемлекеттік индустриялық университеті, сондай-ақ медициналық, политехникалық, музыкалық колледждер, Букетов атындағы колледж және 4 кәсіби лицей жұмыс істейді.
Спорт: бұқаралық қозғалыс және инфрақұрылым
Қалада 30 мыңнан астам адам дене шынықтыру және спортпен айналысады. Уақыт өте спорт инфрақұрылымы жаңарып, жаңа нысандар іске қосылды және қолданыстағылары күрделі жөндеуден өтті.
Негізгі спорт нысандары
- 2005: «Миттал Стил Теміртау» жаңа спорт кешені (ойын залдары, бокс/күрес, қалпына келтіру орталығы, 200 орын)
- 2007: «Арго» жеке жүзу бассейні пайдалануға берілді
- 2008: «Металлург» стадионы күрделі жөндеуден өтті (ашылуына ҚР Президенті қатысты)
- 2008: Мұз сарайы қайта іске қосылып, хоккей мен коньки тебуге ашылды
- 2010: Мұз сарайын жөндеудің 1-кезеңі (300 млн теңге)
Спорт мектептері және бұқаралық шаралар
Қалада балалар-жасөспірімдер спорт мектептері, олимпиадалық резерв дайындайтын мамандандырылған бөлімшелер және спорт бағытындағы мектеп-интернат филиалы жұмыс істейді. Спорт мектептерінде 2838 оқушы жаттығады.
Қалалық деңгейде 69 көпшілік-спорт шарасы өтіп, оған 11 435 адам қатысты.
Мүмкіндігі шектеулі азаматтарды спортқа тарту жұмысы да жүйелі жүргізіледі: 6 топта 78 адам айналысады, олардың 7-еуі пауэрлифтингтен ҚР чемпионатына қатысты.
Жеке спорт клубтары
Қалада «Евразия», «Меруерт», «Адреналин», «Пекин», «Z-клуб» сияқты жеке спорт клубтары жұмыс істейді. Бұл мекемелерде жаттығу залдары, бассейндер және сауықтыру орталықтары бар; жалпы 1420 адам тұрақты түрде спортпен айналысады.
Қорытынды: қысқа тарих, үлкен маңыз
Қазақстанның басқа қалаларының ішінде Теміртаудың орны ерекше. Тарихи өлшеммен алғанда, қаланың қысқа, алайда оқиғаларға толы жолы — еліміздің индустриялық қалыптасуының ажырамас бөлігі. Теміртау бүгін де өндіріс, мәдениет, білім және спорт тоғысқан серпінді қала ретінде дамуын жалғастырып келеді.