КАРТОП

Картоп туралы қысқаша мәлімет

Картоп (нем. Kartoffel) — алқа тұқымдасына жататын көп жылдық дақыл. Картоптың 150-ге жуық түрі белгілі. Оның отаны — Оңтүстік және Орталық Американың таулы аймақтары.

Таралуы және өсірілу аймақтары

Анд картобы Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия және Аргентинада өседі. Чили (еуропалық) картобы климаты қолайлы елдерде кең таралған. Қазақстанға картоп Еуропадан әкелінген және бүгінде республиканың барлық аймақтарында өсіріледі.

Биологиялық ерекшеліктері

• Жарықсүйгіш және ылғалсүйгіш дақыл (әсіресе гүлдеу мен түйнек түзу кезеңінде).
• Суыққа төзімді, бірақ жас өскіндері -1…-2°С-та үсіп кетуі мүмкін.
• Өсімдіктің биіктігі әдетте 40–80 см, кейде 150 см-ге дейін жетеді.
• Бір түпте 3–6 сабақ болады.
• Гүлдері ақ, қызғылт немесе көкшіл-күлгін түсті болуы мүмкін.
• Жемісі — екі ұялы, көп тұқымды.

Түйнектің түзілуі және температура талабы

Картопта жер астындағы өркен сабағының ұшы түйнекке айналады. Топырақ температурасы 5–8°С болғанда түйнек бүршік жара бастайды. Түйнек түзілуіне ең қолайлы температура — 10–13°С. Ал 20°С-та түйнек түзілу процесі тоқтайды.

Вегетациялық кезеңі және көбеюі

Вегетациялық кезеңі 70–120 тәулік. Картоп тұқымынан да, түйнек арқылы да көбейеді.

Құрамы және тағамдық құндылығы

Картоп түйнегінде орта есеппен 23,7% құрғақ зат болады. Оның ішінде: 17,5% крахмал, 0,5% қант, 1–2% белок, шамамен 1% минералды тұздар. Сондай-ақ C, B1, B2, B6, PP, K витаминдері кездеседі.

Қазақстандағы сорттары мен өнімділігі

Қазақстанда картоптың 20-дан астам сорты аудандастырылған, оның ішінде 10-ы жергілікті селекциядан шыққан. Орташа өнімділік 1 гектардан 100–200 центнер аралығында.

Қолданылуы

Картоп тағамға, мал азығына және өнеркәсіпте техникалық шикізат ретінде пайдаланылады.

Зиянкестері мен аурулары

Картоптың негізгі зиянкестеріне картоп түн көбелегі, колорадо қоңызы және басқа да жәндіктер жатады. Сондай-ақ әртүрлі картоп аурулары өнімділік пен сапаға айтарлықтай әсер етуі мүмкін.