Жақсы жанұя бақыттың отаны
Отбасы — тәрбиенің бастауы
Адамның тұлғалық қасиетінің жақсы немесе жаман болып қалыптасуына ең алдымен жанұя әсер етеді. Бала кішкентай кезінде көргені мен түйгенін ер жеткен соң өз шаңырағына алып барады, кейін сол үлгіні өз баласына береді. Сондықтан отбасы тәртібі мен отбасылық тәрбиенің маңызы — тек жеке адам үшін ғана емес, әулет, ұрпақ, ағайын-туыс, мемлекет және Отан үшін де терең.
Шынында да, адам үшін Отаннан кейінгі қасиетті ұғым — отбасы. Отбасы — әрбір мүшесін өмірге әкеліп, қанатын қатайтып, қоғамға қосатын үлкен мектеп. Данышпан да, ғалым да ең алғашқы тәлім-тәрбиесін осы ортадан алады.
Береке қайдан басталады?
Мемлекеттің мықтылығы дана басшыға байланысты болса, отбасының берекесі — ер мен әйелдің өзара сыйластығы мен ынтымағына байланысты. «Үйлену оңай, үй болу қиын» деген сөз бекер емес. Егер адам үйленерде «мен бақытты болам» деп емес, «жарымды бақытты қылам» деген ниетпен қадам жасаса, талай қиындықтың түйіні ертерек тарқайды.
Бүгінгі қоғамдағы ажырасудың күн санап өсуі алаңдатады. Отанның тұғыры мықты болуы үшін оны құрайтын отбасы да берік болуы керек. Жағымсыз қылыққа бой алдырған тәрбие ұрпақтан-ұрпаққа жұғып, бір әулетті әлсіретіп қана қоймай, айналаға да кері әсерін тигізуі мүмкін. Осыны меңзеген халық: «Ұлың өссе — ұлы жақсымен, қызың өссе — қызы жақсымен көрші бол» дейді.
Ата-ана — отбасының өзегі
Отбасындағы басты тұлға — ата-ана. Өзара тату, түсініскен ата-ана баланы тәрбиелеуде көп қиналмайды: бала да тәртіпке тез үйренеді, айтылған сөзге құлақ асады. Исламда ата-ананы сыйлау — үлкен міндет, ал құрмет көрсетпеу — ауыр күнә деп саналады.
Жанұялық тәртіптің бұзылуына жиі себеп болатын нәрсе — отбасы мүшелерінің әрқайсысы өзіне жүктелген міндет-борышты толық атқармауы. Мысалы, әке маскүнемдікке салынса, адал еңбегімен отбасын асырамаса, баласынан адамгершілікті талап етуі қаншалықты қисынды? Ана өз міндетін елемесе, бала да жүгенсіз кетуге бейім болады.
Отбасы — бір организм
Жанұяны адамның он екі мүшесіне теңеуге болады: бас ойлайды, қол істейді, аяқ жүреді, көз көреді, құлақ естиді, ауыз сөйлейді. Егер осы мүшелер бір-біріне бағынбаса, адам қалыпты өмір сүре алмайды. Отбасы да дәл солай: әркім өз орнын, өз міндетін білмесе, бірлік шайқалады.
Тәртіптің шегі: қатаңдық пен тұншықтыру
Дегенмен отбасылық тәртіп тек қатаң қағидаға байланып қалса, оны «ақиқаттың жалғыз өлшемі» деп қабылдап, одан шығуға мүмкіндік бермесе, ондай орта адамның өмір айдынын тарылтып, қабілетін тұншықтыруы мүмкін. Ақыр соңында отбасы мүшелері амалсыз мойынсұнып, ішкі қарсылығы күшейеді.
Әр адам өзін маңызды сезінуге тиіс
Ең әуелі отбасының әр мүшесі өзін дара тұлға ретінде сезінуі керек. Отбасында елеусіз қалған адам өз орнын таба алмай, тұйықталып қалуы мүмкін немесе керісінше, теріс әрекеттермен назар аудартуға тырысады. Сондықтан әр мүшенің «менің бұл үйде рөлім бар» деп айта алуы — психологиялық қауіпсіздіктің негізі.
Ал шетқақпайланған жан өзіне «сенімді одақ» іздеп, басқа ортаға ықтап кетуі ықтимал. Соңы әулеттен бөлінуге ұласып, бірлікті әлсіретеді.
Ынтымақ пен ортақ жауапкершілік
Отбасында бір-біріне көмектесу, іске ортақтасу сезімі орнықса, тұрмыс та жеңілдейді, ынтымақ та нығаяды. Бірліктің дәмін татқан адам оны сақтауға күш салады әрі бұл құндылықты ұрпаққа жеткізуді мақсат етеді.
Жанұяда өзгелер үшін жауапкершілік сезімін қалыптастыруда әкенің орны ерекше: ол ең алдымен жұбайына үлгі болуы керек. Ата-ананың арасындағы татулық пен сыйластық балаға табиғи түрде көшеді. Ал бала тәрбиесі — дүниеге келген күннен басталатын ұзақ жол.
Қиындыққа төзім — тәрбиенің бір бөлігі
Имандылыққа негізделген отбасылық тәртіп кейде жоқшылық пен тапшылықтың өзін нығметке айналдыра алады. Сол себепті балаға өмірдің қиындықтарын жеңудің жолын, еңбек пен төзімділіктің мәнін ертерек үйрету маңызды.
Баланы ешбір ауыртпалыққа үйретпеу — қателік: қиындық көрмеген бала өзгенің көмегіне арқа сүйеуге бейім болып, өз мүмкіндігін толық пайдалана алмайды.
Бақытты жанұяның сипаты
Жақсы жанұя — бақыттың мекені. Ерлі-зайыптылардың жарастығы бақыт ағашы болса, балалары — оның жемісі. Мұндай отбасында кездескен қиындықтың өзі уақыт өте игілікке айналуы мүмкін. Өмірдің мән-мағынасын терең ұқпаған адам жанұясын діттеген жеріне жеткізе алмайды.
Төле бидің тағылымы
«Адамның басшысы — ақыл, шолушысы — ой, жетекшісі — талап, қорғаушысы — сабыр, сынаушысы — халық, таусылмайтыны — арман, ең қымбаттысы — ар сақтау, бәрінен ардақтысы — өмір сүру, соның ішінде ең тәттісі — сыйластық».
Отбасының беріктігі де осы қасиеттерге сүйенеді: басшы — нәпсі мен ашу емес, ақыл болуы керек; шешім — ой таразысымен өлшенуі тиіс; ең мықты қорған — сабыр; ең қымбат қазына — ар; ал үйдің шырайын кіргізетін — сыйластық.
Осындай құндылықтар орныққан отбасы ғана ертеңгі күні елге тірек болатын ірі тұлғаларды тәрбиелеп өсіруге қабілетті.
Дереккөз: http://www.shygarma1109-happy_family.html