Туған тілім

Қазақ тілі — мемлекеттің тірегі

Қазақ тілі — Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі, әрі қазақ халқының ана тілі. Қазіргі қазақ тілі — өркендеген мәдениеттің, ғылымның, публицистиканың, сондай-ақ ресми іс қағаздарының тілі. Ол стильдік жағынан жан-жақты сараланып, сөздік қоры мейлінше байып, грамматикалық құрылысы барынша дамыған, оралымды тілге айналды.

Қазақстан Республикасының Ата заңында — Конституцияда — қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде айқын жазылған. Бұл мәртебе тіліміздің қоғамдық өмірдің барлық саласында қолданылуын нығайтуға бағытталған маңызды құқықтық негіз болып табылады.

Тіліміздің байлығы және әдеби мұра

Қазақ тілі — өте бай тіл. Поэзияда Абай, Ілияс сияқты, прозада Мұхтар сияқты алыптарды дүниеге әкелген тіл. Халық тілінің мол байлығын жазба әдебиетте мазмұнын байыта отырып алғаш кеңінен пайдаланған тұлғалардың бірі — Абай Құнанбайұлы. Ол қазақ тілін мәдениеттің биік сапасына көтеріп, көркем ойдың қуатты құралына айналдырды.

Абай мен Ыбырай халық тілінің мүмкіндігін арқау ете отырып, қазақ тілін жаңа сатыға көтеруге күш салды. Олардың мұрасы тілдің тек қатынас құралы ғана емес, ұлттың рухани әлемін сақтайтын қазына екенін дәлелдейді.

Ана тіліне жауапкершілік

Ана тілді ардақтау, мәпелеп өсіру — ананың баласын мәпелеп өсіруімен тең. Ана тіліне ұқыпсыз, салғырт қарау — мәдениетсіздіктің белгісі. Тілімізді таза ұстап, халық тілінің байлығын қадірлей білу — әрқайсымыздың азаматтық парызымыз.

Ана тілін ұмытқан адам Отанға қауіпті емес пе? Қоғамның адамгершілік тұрғысынан әлсіреуі көбіне өз ана тілінің тағдырына немқұрайлы қараудан басталады. Өзін дүниеге әкелген анасының тіліне, оның аяулы үйіне жаны ашымайтын ортадан қандай рухани өрлеу, қандай адамгершілік пен өркениет күтуге болады?

Ұлттық тіл — ұлттық болмыс

Мемлекеттің лингвистикалық тоқырауға ұшырауы — жақсылықтың нышаны емес. Ұлттық тіл жоқ жерде ұлт та жоқ, ұлттық мемлекет те жоқ. Ұлттың барша қадір-қасиеті — ғасырлар бойы жинаған рухани тәжірибесі, ақыл-ойы мен сана-сезімі, салт-дәстүрі, тарихы мен дүниетанымы — бір сөзбен айтқанда, бүкіл рухы нақ осы тілде сақталады.

Қазақты өзге мыңдаған халықтар мен ұлыстардан ерекшелендіріп тұратын басты қасиеттердің бірі — оның ұлттық тілі. Бүгінде қазақ тілі 10 миллионнан астам адамның күнделікті қарым-қатынас құралы болып отыр.

Тіл мен Отан — ажырамас ұғым

Адамның азаматтығы мен адамгершілігі өз ана тіліне деген көзқарасынан көрінеді — бұл дәлелдеуді қажет етпейтін ақиқаттардың бірі. Себебі ана тілі мен Отан ұғымдары бір-бірінен ажырамайды. Біздің ең алғашқы әрі ең соңғы Отанымыз — ана тілі, оның аяулы үні: ол бізді дүние есігінен алғаш қарсы алып, бақилық сапарға соңғы болып шығарып салады.

Сондықтан К. Паустовскийдің «Ана тілін ұмытқан адам — Отанға қауіпті» деген сөзі құр ұран емес, туған елін перзенттік жүрекпен сүйген жанның шынайы түйіні. Ана тілінің бүгіні мен болашағына салғырт қарау — уақыт өте қоғамдық мүддені жеке бастың пайдасына айырбастауға дейін апаратын қауіпті немқұрайлыққа ұрындыруы мүмкін.

Жер мен тілдің байланысы

Анатоль Франс «Жер мен тіл» туралы ойларында әр халықтың тілі туған жерімен, тіршілік ету тәсілімен, күнделікті әрекетімен тығыз байланысты екенін айтады. Туған жер мен адамдардың сөйлеу тілі арасында көзге көрінбейтін, бірақ терең байланыс бар: тілдің табиғаты да, қуаты да сол топырақтан нәр алады.

Осы тұрғыдан алғанда, ұлттық тілді дүниеге әкелу — халықтың тарихи міндеті. Ал сол тілді қырнап, көркемдеп, мәдениет пен ғылымның биік деңгейіне көтеру — зиялы қауымның жауапкершілігі. Тілді мемлекеттік өмірдің күнделікті қажетіне айналдыру — билік пен басшылықтың азаматтық қана емес, конституциялық борышы.

Туған тіл туралы жыр