Оқушылардың шығармашылық жұмыстары

Дарынды оқушылармен жұмыс: мектеп тәжірибесі және жүйелі тәсіл

Бұл материал №6 жалпы білім беретін мектеп жанындағы интернат (КММ) тәжірибесіне сүйене отырып, дарынды оқушылармен жұмысты ұйымдастырудың мақсаттарын, қағидаларын, әдістері мен нәтижелерін жүйелейді. Негізгі идея — оқушы қабілетін дер кезінде байқап, оқу үдерісін байыту арқылы шығармашылық әлеуетін ашу.

Негізгі өзек

Диагностика → жоспар → тереңдету → шығармашылық өнім → нәтижені талдау

Басты мақсат

Интеллектуалды, қоғам өміріне бейімделген тұлғаны қалыптастыру

Нәтиже өлшемі

Пәнге қызығушылықтың жоғарылауы және үлгерімі төмен оқушының болмауы

Мұғалім туралы мәлімет

Аты-жөні: Тоқанова Гүлсовет Масанқызы
Туған күні: 25.02.1963
Қызметі: Тарих пәнінің мұғалімі
Білімі: Жоғары (Алматы Қыздар педагогика институты, 1989)
Мамандығы: Тарих және қоғамтану пәнінің мұғалімі
Санаты: Жоғары
Педагогикалық өтілі: 31 жыл
Осы мектептегі өтілі: 17 жыл (1997 жылдан бастап)
ҰБТ-ға қатысу жылдары: 2004–2014
Әдістемелік тақырыбы: Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс-тәсілдердің мұғалімдер тәжірибесіне ықпалы
Осы тақырыппен жұмыс: 2014 жылдан
Инновациялық технология: Модульдік технология

I бөлім. Мақсаттар мен міндеттер (негіздеме)

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру міндетін айқындайды. Сонымен қатар ел дамуының стратегиялық бағдарларында білім сапасын арттыру, жаңа педагогикалық технологияларды енгізу және оқушының шығармашылық қабілетін дамыту — өзекті бағыт ретінде көрінеді.

Осы мақсаттарға жету үшін мектеп басшылығы мен педагогикалық ұжымның кәсіби шеберлігі, үздіксіз ізденісі және ғылыми-әдістемелік жұмысты жүйелеу шешуші мәнге ие.

Мектептің мақсаты

Жеке тұлғаны жан-жақты дамытудың алғы шарты ретінде оқушыларды саралап оқыту арқылы шығармашылық қабілетін дамыту.

Негізгі міндеттер

Оқу-тәрбие үдерісіне диагностикалық талдау жасау.
Оқушы тұлғасының мониторингін құру.
Оқу-тәрбие үдерісін ізгілендіруді жүзеге асыру.

Туындайтын проблемалар және қолдау бағыттары

Мұғалімдердің жоғары білім алуына және ғылыми ізденіспен айналысуына жағдай жасау.
Біліктілікті арттыруды жүйелеу.
Еңбекті әділ бағалау және құрмет көрсету мәдениетін күшейту.
Мұғалімнің әлеуметтік жағдайына қолдау көрсету.

Мектеп түлегіне қойылатын талап

Қоршаған ортаны сезіне білу және құбылыстардың себеп-салдарын іздеу.
Ойлау мен сезім қабілеттерін дамыту, ақыл-парасатты игеру.
Мақсат қоя білу және соған жетуге ұмтылу.
Өзін-өзі талдау және өзін-өзі бағалау дағдыларын меңгеру.
Қарым-қатынас жасау және заманауи технологияларды пайдалану (интернет, электрондық пошта).
Қоғамдағы өз орнын және жеке рөлін айқындай білу.

Дарынды оқушыны тек «жақсы оқитын оқушы» деп қабылдау — жиі кездесетін жаңсақ ұғым. Ағылшын психологі П. Торранс зерттеулері шығармашылық дарындылық кейде тәуелсіз ойлайтын, тосын сұрақ қоятын, өз көзқарасы бөлек оқушылардан да көрінетінін көрсетеді. Сондықтан мұғалім шығармашылық белгілерін үлгеріммен ғана өлшемей, кеңірек қырынан тануы қажет.

Дарынды оқушымен жұмыстың негізгі мақсаты — оның шығармашылық жұмыста өз қабілетін іске асыруға дайындығын қалыптастыру. Бұған оқу бағдарламасын тереңдете оқыту және танымдық белсенділікті жүйелі дамыту арқылы қол жеткізіледі.

Мұғалімнің кәсіби талаптары және педагогикалық қағидалар

Білімге қойылатын талаптар

Пәнді мемлекеттік стандарттан жоғары деңгейде меңгеру.
Оқушы дарындылығының моделін білу.
Оқытудың заманауи технологияларын меңгеру.
Үлгеріммен қатар өзге көрсеткіштердің байланысын ескеру.
Дарынды оқушыға арналған шығармашылық тапсырмалар дайындай алу.

Іскерлікке қойылатын талаптар

Дарынды оқушыны анықтау әдістерімен жұмыс істеу.
Жекелей және топпен оқытуға бағдарлама құрастыру және тұрақты іске асыру.
Дамытушы зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Оқытудың нәтижесін нақты бағалау.
Ғылыми-ізденіс жұмысына жетекшілік ету.
Олимпиада мен сайысқа дайындауды нәтижеге бағыттап ұйымдастыру.

Ізгілікке негізделген инновациялық тәжірибе

Оқытуды мұғалім мен оқушының шығармашылық серіктестігі ретінде қабылдау.
Күрделі мақсат қою және оқушының орындай алатынына сенімін нығайту.
Жеке және ұжымдық өзіндік талдау.
Ерікті таңдау: оқу уақытын тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік беру.
Оқушылардың өзін-өзі шығармашылық басқаруы.
Тәрбиеге тұлғалық тұрғыдан қарау және ата-анамен ынтымақтастық.

Плутархтың сөзі ұстаздың жауапкершілігін айқындай түседі: табиғи талант дарынсыз ұстаздың кесірінен жойылып кетуі мүмкін. Сондықтан мұғалімнің үздіксіз ізденісі — дарынның сақталуы мен дамуының шарты.

Сабақта шығармашылықты ынталандыру тәсілдері

Көрнекі құралдарды кеңінен пайдалану.
Сабақты түрлендіріп өткізу.
Оқушылар жасаған сурет, сызба, схемаларды қолдану.
Техникалық құралдарды тиімді пайдалану.
Сабаққа қатысты бейнежазбалар мен фильмдерді көрсету.

О. Бальзактың «Ұдайы еңбек ету — өнердің де, өмірдің де заңы» деген қағидасы мұғалім еңбегінің үздіксіз болуын талап етеді.

Жалпы мақсат пен міндет

Мақсат

Қоғамдық өмірге бейімделген интеллектуалды жеке тұлғаны қалыптастыру.
Еліміздің ғылыми деңгейін көтеретін ұрпақ тәрбиелеу.

Міндет

Оқыту үдерісін тұлғаның өзіндік дамуына ықпал ететін тәрбие мен білім беруді ұштастыра ұйымдастыру.

II бөлім. Дарынды оқушылармен жұмыс істеу жүйесінің моделі

Жұмыс бағыттары

Диагностика: оқушыны тұлға ретінде байқау.
Қабілеті жоғары және дарынды оқушылармен пән сабақтарында жұмыс.
Сабақтан және сыныптан тыс жұмыстар.

Әдістер

Анкета, сұрақ қою, әңгімелесу.
Тестілеу.
Әдебиеттерді қарастыру.
Шығармашылық жұмыстар.
Жобалау әдісі.
Алдын алу және мәселе шешу әдістері.
Синквейн.

Жұмыс түрлері

Сабақта күрделілігі жоғары тапсырмалар.
Факультатив, үйірме.
Уақытша топтар құру.
Өзіндік білім көтеру.
Пән апталықтары.
Ғылыми-практикалық конференциялар.
Олимпиадалар, интеллектуалдық марафон.

Бағдарламаның мазмұны

Диагностика: жалпы дарындылықты бағалау және жұмыс бағыттарына бөлу.
Бағыттар бойынша жұмыс жоспарын жасау.
Пән сабақтарында дарынды оқушылармен жұмыс: жоғары деңгейлі тапсырмалар спектрін ұсыну және таңдауға мүмкіндік беру.
Шығармашылық жұмыс: ізденіс пен зерттеу нәтижесінде дайындалған өнімдер.

Негізгі принцип: байыту принципі — мазмұнды тереңдету, байланыстарды кеңейту, күрделілік деңгейін арттыру арқылы оқушыны өсіру.

Ресурстық қамтамасыз ету

Оқу кабинеті.
Кітапхана қоры: пән бойынша әдебиеттердің жеткіліктілігі.

Басқару және байланыс

Басқару: директор, ғылыми-әдістемелік жұмыс жөніндегі орынбасар.
Байланыс: ҚМПИ, Жаратылыстану–математика факультеті (әріптестік байланыс).

Тиімділік белгілері

Пәнге қызығушылықтың жоғары деңгейі.
Пән бойынша үлгерімі төмен оқушының болмауы.

III бөлім. Дарынды оқушылардың банкі

Төменде құжаттағы берілген тізімдер жинақталып ұсынылды (аты-жөндердің жазылуы түпнұсқаға жақын сақталды).

8-сынып (мектепішілік/қалалық олимпиада)

№	Оқушының аты-жөні	Нәтиже
1	Бизақов Ермахан	Мектепішілік: 100 ұпай, I орын
2	Зейнова Әдемі	Көрсетілмеген
3	Ахметбеков Сағымбек	Көрсетілмеген
4	Кеңесханова Әйгерім	Көрсетілмеген

8-сынып (аймақтық/облыстық/республикалық және қашықтық олимпиадалар)

№	Оқушының аты-жөні	Нәтиже
1	Амангельдинов Нұрсұлтан	Көрсетілмеген
2	Бизақов Ермұхан	Көрсетілмеген
3	Сәлиев Дәурен	«Елім-ай»: 3 орын (құжатта «+» белгісі бар)
4	Зейінова Әдемі	«Елім-ай»: 3 орын; қашықтық олимпиада/сертификат (құжатта «+» белгісі бар)
5	Алпысбаева Венера	«Елім-ай»: 3 орын; «Тұлпар»: 10 орын (құжаттағы дерек бойынша)

10-сынып (қашықтық олимпиада және мектепішілік/қалалық)

№	Оқушының аты-жөні	Нәтиже
1	Тұрсынова Лиза	Қашықтық олимпиада: сертификат (құжатта «+» белгісі бар)
2	Тегінбаева Аружан	Қашықтық олимпиада: сертификат (құжатта «+» белгісі бар)
3	Төлегенова Назерке	«Үздік нәтиже»

10–11-сынып (аймақтық «Елім-ай», мектепішілік/аудандық)

№	Оқушының аты-жөні	Нәтиже
1	Өскенбаева Жансая	«Елім-ай»: 86 ұпай, 1 орын; аудандық: 24 ұпай, 2 орын
2	Джаспаев Ербол	«Елім-ай»: 100 ұпай, 1 орын

8-сынып (бағыт, ОҒҚ, сайыстар)

№	Оқушының аты-жөні	Белсенділік / нәтиже
1	Ахметбеков Сағымбек	Олимпиада: 1 орын; ОҒҚ: «Менің көшемнің тарихы»
2	Зейнова Әдемі	«Алаш оқулары»

IV бөлім. Бағыттары бойынша жұмыс жоспары (8–11 сынып)

Жоспар оқу жылы бойына кезең-кезеңімен ұйымдастырылады: бақылау мен диагностикадан бастап олимпиада, ғылыми жоба, сайысқа дейін толық циклды қамтиды.

Ай	Апта	Олимпиада бағыты	ОҒҚ / ғылыми жоба	Сайыстар
Қыркүйек	1–2	Дарынды оқушыларды байқап, жұмыс бағытын анықтау	—	—
Қыркүйек	3–4	Тарих пәніне қызығушылықты анықтау	Ғылымға қабілетін анықтау	Республикалық қашықтық олимпиада
Қазан	1–2	Олимпиада талаптарымен таныстыру	Ғылыми жоба талаптарымен таныстыру	—
Қазан	3–4	Тарихи тапсырмаларды жазбаша орындау	Ғылыми жоба туралы жалпы мәлімет	—
Қараша	1–2	Кітапханадан қосымша материал жинау	Ғылыми жоба түрлері	Мектепішілік олимпиада
Қараша	3–4	Мектепішілік олимпиадаға қатысу	Жоба мәтінінің құрылымы	—
Желтоқсан	1–2	Аудандық олимпиадаға қатысу	Ғылыми жұмыстың тақырыбын таңдау	Аудандық олимпиада
Желтоқсан	3–4	Жазбаша тарихи тапсырмалар	Ғылыми жұмыс жоспарын құру	—
Қаңтар	1–2	Қосымша материал жинау	Әдебиеттермен жұмыс	—
Қаңтар	3–4	Тесттер	Деректер жинау, тәжірибе жоспарын құру	—
Ақпан	1–2	Хрестоматиямен жұмыс	Тәжірибе жасау, зерттеу ұйымдастыру	«Тарих ата» интеллектуалдық сайысы
Ақпан	3–4	Жазбаша тарихи тапсырмалар	Зерттеу жүргізу	—
Наурыз	1–2	Тесттер	Ғылыми жұмыс жазу	—
Наурыз	3–4	Қосымша әдебиеттермен жұмыс	Зерттеу нәтижелерін анықтау	—
Сәуір	1–2	Тесттер	Аудандық ғылыми жоба сайысына сұраныс	Құқық пәнінен қашықтық олимпиада
Сәуір	3–4	Тесттер	Аудандық ғылыми жобаға қатысу	—
Мамыр	1–4	Тесттер	Нәтижені күту және қорытындылау	—

V бөлім. Тапсырмалар түрлері (жоспар бойынша)

Тапсырмалар оқушының логикалық ойлауын, шешендік дағдыларын, шығармашылық қабілетін және тарихи дерекпен жұмыс істеу мәдениетін дамытуға бағытталған.

Логикалық ойлауды дамыту

Тесттермен жұмыс

Интеллектуалдық сайыстар тесттерін шешу.
Сөзжұмбақ құрастыру

«Қазақтың ұлттық киімдері», «Аягөз өңірінің би-шешендері мен батырлары» тақырыптары.
Тұлғаларға мінездеме беру

«Тұғыры биік тұлғалар»: хан, би-шешен, батыр, ақын-жазушы, қоғам қайраткерлерінің қызметін бағалау.
Қорытынды жасату

Терминдер, тарихи оқиғалар, атаулы даталармен жүйелі жұмыс.
Зерттеушілік жұмыс

«Қасқа керей Демесін болыс» және таңдау тақырыптары.

Шешендік өнер және шығармашылық

Көпшілік алдында сөйлеу

Дебаттың шығу тарихы және практикалық дайындық.
Жарыссөз ережелері

Дебат ережелерін меңгеру.
Мәтін жаттау және көркем сөз

Жергілікті ақындар өлеңдері, «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырынан үзінді.
Мектепішілік іс-шаралар

Кештер, КВН және әртүрлі сайыстарға қатысу.
Баяндама және тірек-сызба

Саяси тақырыптар бойынша баяндама; тақырыпқа сай тірек сызбалар жасау.

Тарихи дерекпен жұмыс және өлкетану

Өлкетану материалдарын жинау

Аягөз қаласының тарихы, тарихи тұлғалар, репрессия, ҰОС ардагерлері, қоғам қайраткерлері туралы деректерді жинақтау және талдау.

Бағдарлама тақырыптарына дерек жинау

Кітапханамен жүйелі байланыс орнату, қызықты тарихи деректерді іріктеу, цифрлық ортада бөлісу.

VI бөлім. Оқушылардың шығармашылық жұмыстары

№	Оқушы	Сынып/жыл	Тақырып	Нәтиже
1	Баратова Альфия	9 «А», 2009–2010	«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» көне архитектуралық жәдігер	Мектепішілік — 1 орын; аудандық — алғыс
2	Ахатов Жандос	9 «А»	«Алаш оқулары»	Диплом

VII бөлім. Дарындылық туралы ой-пікірлер

Оқушының ерекше қабілетін ашу жолдары

Психологиялық диагностика жүргізу.
Пән бойынша оқу үлгерімін тест арқылы анықтау.
Оқушының ынтасы, қызығушылығы, сұранысына сәйкес бағыт таңдау.
Ата-ананың өтінішін ескеру.

Негізгі тұжырым

Дарынды оқушыны қолдауда ең маңыздысы — әділ көзқарас, сенім және жүйелі орта. Оқушыны еркін ойлауға жетелейтін тапсырмалар мен пікірлесу мәдениеті шығармашылық дамудың қуатты факторы болады.

VIII бөлім. Жетістіктер

Оқушылардың ғылыми қоғамы (ОҒҚ)

Жыл	Деңгей	Атауы	Нәтиже
2009	Мектепішілік	«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» көне архитектуралық жәдігер	1 орын
2010	Аудандық (ішкі саясат бөлімі)	«Алаш оқулары»	Аудан әкімі дипломы
2010	Аудандық	«Қозы Көрпеш – Баян сұлу» көне архитектуралық жәдігер	Алғыс

Олимпиада жетістіктері

Жыл	Деңгей	Сынып	Нәтиже
2011	Аудандық	8-сынып	2 орын
2011	Аймақтық «Елім-ай»	8-сынып, 11-сынып	1, 2, 3 орын; 2 орын
2012	Республикалық қашықтық олимпиада	11-сынып; 6-сынып	Сертификат; сертификат

Ескерту

Құжат соңында: KZ портал — «Қазақша рефераттар жинағы» деген белгі көрсетілген.