Мінез құрылымы Адамның мінезін оның құрылымын анықтау дегеніміз мінездің негізгі компоненттерінің не қасиеттерін ажырату және күрделі қатынас пен өзара байланыста туындайтын өзіндік бітістерді табу деген сөз

Мінез құрылымы

Адам мінезінің құрылымын анықтау — мінездің негізгі компоненттері мен қасиеттерін ажыратып, олардың күрделі қатынасы мен өзара байланысынан туындайтын өзіндік бітістерді табу. Мінез — бір-бірімен белгілі қатынаста байланысқан жеке адам қасиеттерінің жүйесі, яғни тұтас құрылым.

Сондықтан адамның мінезін жеке-жеке қасиеттердің жиынтығы ретінде ғана емес, өзара ықпалдасқан жүйе ретінде қарастырған дұрыс. Белгілі бір жағдайларда тұрақты көрініс беретін ерекшеліктер мінез бітістеріне айналады.

Мінез бітістері және мінез-құлық

Мінез бітістері — адамның ортаға қарым-қатынасында және іс-әрекетінде байқалатын, мінез-құлық арқылы көрінетін тұрақты ерекшеліктер.

Адамның мінез-құлқы оның іс-әрекетінің итермелеуші күші бола алады. Мысалы, біреу жұмысты абырой үшін істесе, екіншісі қорқыныштан қимылдайды, үшіншісі атаққұмарлыққа бейім болуы мүмкін. Мінез-құлық қасиеттері өмірдің қиындықтарын жеңуде, күрес үстінде ерекше айқындалады.

Ішкі түрткі

Іс-әрекетті бастайтын себеп пен мақсат адамның мінез-құлқына ықпал етеді.

Қиындықтағы көрініс

Мінез қасиеттері күрделі жағдайда табандылық, шыдамдылық, батылдық арқылы байқалады.

Ерік қасиеттері

Көп мінез бітістерінің негізінде ерікке қатысты ерекшеліктер жатады.

Мінездің табиғи негізі: жүйке жүйесі мен темперамент

Мінез адамға туа бітпейді, алайда ол адамның табиғи ерекшеліктерімен, әсіресе жүйке қызметінің сипаттарымен байланысты. Жүйке процестерінің (қозу мен тежелудің) теңдігі немесе тең еместігі, шапшаңдығы не баяулығы, күштілігі мен әлсіздігі — мінез көріністеріне әртүрлі рең береді.

Мінездің табиғи негізі жоғары жүйке қызметінің типтерінен байқалып, адамның темпераментімен тығыз байланысты.

Темперамент мінездегі байсалдылық немесе жеңілтектік, сергектік не сылбырлық, үйірсек не тұйық болу, жаңа жағдайда немесе жаңа міндетте тез не қиын бейімделу сияқты сипаттарды айқындайды. Сондай-ақ ол сезім тонусына (құбылмалылығына), қимыл-қозғалыстың сыртқы мәнеріне, сөйлеу екпініне әсер етеді.

Жылдамдық пен баяулық: әрекетке тез араласу немесе баяу, ойланып қимылдау.
Тепе-теңдік: қозу мен тежелудің үйлесуі мінездің орнықтылығына ықпал етеді.
Бейімделу: жаңа талапқа тез икемделу немесе уақыт қажет ету.

Тәрбие мен өмір жағдайларының ықпалы

Отбасы тәрбиесіндегі қателіктер адамның мінез-құлқында түрлі қайшылықтардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Мұндай адамдар көбіне бірқалыптылықтың жоқтығымен, сөзі мен ісінің үйлеспеуімен сипатталады.

Мінездің дамуын, бітістерінің қалыптасуы мен айқындалуын «табиғаттың сыйы» ретінде емес, өмірлік жағдайларда адамға қойылатын талаптардың, тәжірибенің және тәрбиенің нәтижесі ретінде қарастырған дұрыс.

Мінез құрылымы өмір бойы өзгеріссіз қалмайды. Өсу мен даму барысында адамның іс-әрекеті де, өмір жағдайлары да, оған қойылатын талаптар да өзгеріп отырады. Бұл өзгерістер жеке адам құрылымында жаңа сапалардың қалыптасуына, кей қасиеттердің күшеюіне немесе әлсіреуіне ықпал етеді.

Санат

KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы