Қазақ тәлім - тәрбиесі
Отанға қызмет — азаматтық парыз
Елбасымыздың: «Еліңнің ұлы болсаң, еліңе жаның ашыса, азаматтық намысың болса, қазақтың ұлттық мемлекетінің нығайып-көркеюі жолында жан теріңді сығып жүріп еңбек ет. Жердің де, елдің де иесі — өзің екенін ұмытпа!» деген сөзі әрқайсымызға ортақ аманат іспетті.
Мен үшін елге аз да болса үлес қосу, бар күшімді салып еңбек ету — басты мақсат. Қазақстан — тәуелсіздіктің алтын шаңырағы тігілген ортақ үйіміз; жарастығымыздың да, жақсылығымыздың да, тыныштығымыздың да, махаббатымыздың да мекені.
Тәуелсіздікке басталған жол
Ата-бабамыз ғасырлар бойы аңсаған Тәуелсіздік 1991 жылғы 16 желтоқсанда жаңа дәуірдің босағасын ашты. Бірақ бұл жеңіс оңай келген жоқ: ел басынан азап та, аштық та, сұрапыл соғыс та өтті. Елдің тұтастығы мен тыныштығы үшін хан-сұлтандар да, батырлар да, қарапайым халық та жанын пида етті.
ХХ ғасыр қазақ халқы үшін ауыр кезең болды: 1906 жылғы көтеріліс, 1920 жылдардағы ашаршылық, 1930 жылдардағы тоталитарлық жүйе, Ұлы Отан соғысы, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы — мұның бәрі ел жадында ауыр жара болып сақталды.
Тарихты ұмытпау — болашақ алдындағы жауапкершілік. Өткенін елемеген ұлт ертеңіне де немқұрайды қарайды.
Қазіргі Қазақстан: бейбітшілік пен ықпал
Бүгінгі Қазақстан тек өз аймағында ғана емес, бүкіләлемдік проблемаларды талқылауда және шешуде ықпалды рөл атқарып келеді. Елдегі тыныштық пен қауіпсіздікті мемлекет жүргізіп отырған байыпты саясатпен байланыстырамыз.
Аз уақыт ішінде ел таңқаларлықтай жетістіктерге жетті. Әлем назарын өзіне аударған елорда — Астана бой көтеріп, Есілдің сол жағалауында әкімшілік орталық қалыптасты. Бүгінде мұнда әлем халықтарының өкілдері бас қосып, маңызды кездесулер мен форумдар өтетін іргелі алаңға айналды.
Қазақстан — ата-бабамыздың ежелгі қонысы. Елімізде сан түрлі этнос өкілдері бір жеңнен қол шығарып, тату-тәтті еңбек етіп, өсіп-өркендеп келеді.
Бірлікке бастайтын еңбек және аманат
Ел дамуы ең әуелі еңбекке, реформаға, бірлікке сүйенеді. Қоғам алдында тұрған міндет — келешегі кемел жолда бірлігімізді бекемдеп, аянбай тер төгу.
Отанды сүю — бабалардан қалған ұлы мұраны қадірлеу, оны көздің қарашығындай сақтау, өз үлесіңді қосып дамыту және кейінгі ұрпаққа аманат етіп тапсыру.
Ұлттық құндылық — тәуелсіздіктің тұғыры
Ұлт тәуелсіздігінің басты тұғыры — ұлттық құндылық. Сондықтан ұлттық құндылықтардың мән-мағынасын ұғындыру, оны баланың санасына, сезіміне, мінез-құлқына әсер ететін деңгейде жеткізу — мұғалімнен үлкен шеберлікті талап етеді.
Қазақ дүниетанымының өзегі
Қазақ дүниетанымының өзегі — адамгершілік. Халық даналығы мұны қысқа да нұсқа түйіндейді:
- «Жаным — арымның садағасы»
- «Дүние — қолдың кірі»
- «Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол»
Жатқа еліктеу — өзін-өзі кем санаудың белгісі. Ұлттық сана мен қазақы кісілікті жан дүниеде орнықтыру арқылы ғана әлемдік өркениетке өз болмысымызды сақтай отырып ене аламыз.
Ұлттық құндылықтар нені қамтиды?
Бір ұлтты өзгеден ерекшелендіретін құндылықтар — ғасырлар бойы сұрыпталған өмір тәжірибесі:
- тіл, ертегі, аңыз-әңгіме, мақал-мәтел
- лиро-эпостық мұра, батырлар жыры
- әдет-ғұрып, салт-сана, менталитет
- мәдениет, өнер, тағам, қолөнер, тұрмыстық бұйым
- ұлттық ойындар
Мектептегі тәрбие: құндылықтан құзыретке
Жеке тұлғаның құндылық бағдары бастауыш сыныпта қалыптасады. Бұл үдерісте әдептілікке баса назар аудару қажет: ол — ұлттық психологияның өзегі, ғасырлар бойы қалыптасқан қоғамдық сананың практикалық көрінісі.
Мектептегі жаңа мазмұндағы оқыту оқушының түпкілікті құзыреттерін қалыптастыруды көздейді. Құзырет — пәндік білімдер жиынтығы ғана емес; ол білім, білік және дағдылардың үйлескен сипатына негізделген әрекетке дайындық.
Тәрбие жұмысының нәтижелілігі мектеп пен отбасының бірлескен іс-әрекетіне тікелей байланысты. Бұл ынтымақтастықты жүзеге асыруда сынып жетекшісінің рөлі ерекше.
Ұлттық тәжірибе: асық пен бесіктің өнегесі
Асық ойыны
Қазақ халқының ұлттық ойындарының бірі — асық. Асық ойнау:
- ойлау қабілетін дамытады, тез тіл табысуға үйретеді
- денені шынықтырады, қан айналымы мен тыныс алуды жақсартады
- көздің қашықтықты дәл көруін, мергендікті, шапшаңдықты қалыптастырады
- таза ауада ағзаны шынықтыруға ықпал етеді
Бесік тағылымы
Қазақтың ұлттық бұйымы — бесік. Оның пайдасын өмірдің өзі дәлелдеп, бүгінге дейін жеткізді: баланың тазалығы, ұйқысының тыныштығы және табиғи өсуіне ықпал етуі — соның айғағы.
Зерттеулерде сәби ана құрсағында тербеліске үйренетіні, ал жарық дүниеге келген соң бірден ортаға бейімделуі қиын болуы мүмкін екені айтылады. Сондықтан әлдилеп, тербетіп отыру — сәбидің тыныштануына көмектеседі. Бұл тұрғыда бесіктің өмірлік мәні терең.
«Ел болам десең, бесігіңді түзе» — ұлттық құндылықтың іргесі тәрбиеден басталатынын меңзейтін терең ой.
Қазақстанның дамуына үлес қосатын, әлемдік өркениетке көтерілетін білімді де мәдениетті, парасатты, дені сау азамат тәрбиелеу — қоғам, ұстаз және ата-ана үшін ортақ әрі баға жетпес міндет.
Әдебиеттер
- 1. «Зердеңізге тоқыңыз». Көкшетау, 2012. «Ұрпақ тағылымы», 5-б.
- 2. «Ұлттық ойындар». Алматы: «Балауса», 2005. 3–4-б.
- 3. «Қазақ тәлім-тәрбиесі». Алматы: «Санат», 2015. 13–14-б.
Автор туралы
Атбасар ауданы, «Сергеевка орта мектебі» ММ
Жоғары санатты бастауыш сынып мұғалімі: Магзум Майра