Абайдың қара сөздері - абайдың прозалық шығармасы
Абайдың «Қара сөздері»: прозамен айтылған терең ой
Абайдың «Қара сөздері» — ақынның прозалық шығармалар топтамасы. Ол 45 сөзден тұрады, сонымен бірге қазақтың түп-төркіні жайлы тарихи сипаттағы қысқаша пайымдар да кездеседі. «Қара сөздер» атауы өлеңнен бөлек, ойды тікелей, баяндау тілінде жеткізетін дүниелерді білдіреді.
Абай өз поэзиясындағы кей тұстардың оқырманға күрделі болуы мүмкін екенін сезініп, дүниетанымдық мәселелерді қарасөздер арқылы кеңірек түсіндіреді. Кейбір өлеңдердің мағынасы осы прозалық ойлармен сабақтасып, тереңірек ашылады.
Өлең мен қарасөздің байланысы
Мысалы, «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» өлеңін терең түсіну үшін алдымен Отыз сегізінші сөзді оқыған жөн. Екі туындының айтар ойы бір бағытта: бірінде ой поэзия тілінде, бірінде проза тілінде өрнектеледі.
Абай және қазақ музыкасы: жаңашыл композитордың мұрасы
Абай музыка саласында да мол мұра қалдырып, қазақтың музыкалық өнерінің дамуына ықпал етті. Бүгінде ақынның жиырма жеті әнінің отыз алты нұсқасы нотаға түсірілгені айтылады. Ол қазақтың ән-күй өнерін ерекше бағалады, бірақ кез келген әнді бірдей қабылдамай, «естісі мен есері бар» екенін ескерткен.
Ақынның талғамы өз өлең жолдарымен де үндес: «Құлақтан кіріп бойды алар, жақсы ән мен тәтті күйді» ғана қастерлеген. Абай халық ән-күйлерін терең біліп қана қоймай, өзі де ән шығарды. Оның ән шығармашылығы қазақ музыкасының тарихында айрықша орын алады.
Белгілі әндері
Жаңалық әкелген әуен
Абай халық шығармашылығын тек сан жағынан байытып қойған жоқ. Қазақ поэзиясында жаңа өлшем, жаңа түр тапқаны сияқты, қазақ әніне де жаңа әуен-ырғақ, жаңа үн, өлшем мен түр алып келген жаңашыл композитор болды. Оның «Сұрғылт тұман», «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын», «Өлсем орным қара жер…» сияқты әндері қазақ ән өнеріндегі тың ізденістің көрінісі саналады.
Өзге дәстүрлермен тоғысқан өріс
Абайдың өзге халық композиторларынан ерекшелігі — қазақ әндерімен қатар орыс халық музыкасына, қаланың демократиялық ән-романстарына, сондай-ақ Михаил Глинка, Антон Рубинштейн сияқты классиктердің вокалдық шығармашылығына құлақ түріп, үйренуі. Сондықтан Абай әндерінен орыс пен украин халық әндерінің, романстық лирикалық үлгінің, демократиялық музыкалық дәстүрдің сарындастығы айқын сезіледі.
Өнер ортасы және тарихи мұраның жалғасуы
Абай музыка өнерінде жалғыз болған жоқ. Оның айналасында ән-күй мен өлең-жырдың қадірін білетін өнерпаз орта қалыптасты. Петербургте оқыған ұлы Әбдірахман мен ағайындас інісі Мұқа скрипкада ойнаса, Ақылбай, Әлмағамбет, Әйгерім сияқты өнерпаздар әншілік дәстүрді өрістетті.
Құрмет және жады
Абай мұрасы қазақ мәдениеті мен әдеби тілінің дамуына зор ықпал етті. Оның шығармалары басқа тілдерге аударылып, дүниежүзіне тарады. Елімізде ұлы ақынға көрсетілген құрмет те айрықша: Абай атымен қала (Қарағанды облысы), аудан (Шығыс Қазақстан облысы), шың мен асу аталады. Семей, Қарқаралы қалаларында және Жидебайда әдеби-мемориалдық музейлер ашылған. Алматы, Астана және өзге қалаларда театрлар мен көшелерге ақын есімі берілген.
Зерттеу және насихат
Абай қоры жұмыс істейді. Ақын туралы фильмдер түсіріліп, көркем шығармалар мен ғылыми зерттеулер жазылды.
Әдеби ескерткіш
Қазақтың классик жазушысы Мұхтар Әуезовтің басты еңбегі — «Абай жолы» эпопеясы — ұлы ақынның өмірі мен рухани әлеміне арналған.
Өмірінің соңы
Ұлы ақын Абай Құнанбаев 1904 жылы 23 маусымда дүниеден өтті. Бейіті — қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданындағы Жидебай қонысында.