Қазақша рефераттар

ЖАНУАРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІК ОРТАСЫ ЖӘНЕ МЕКЕН ОРТАСЫ

Жануарлардың тіршілік ортасы және мекен ортасы

Жер ғаламшарында тірі ағзалар, соның ішінде жануарлар, әртүрлі ортада тіршілік етеді. Тіршілік ету жағдайлары біркелкі емес: бір түр үшін қолайлы орта екінші түр үшін қолайсыз болуы мүмкін. Сондықтан жануарлардың таралуы олардың өмір сүруге бейімделген ортасына тікелей байланысты.

Жануарлар тіршілік ететін негізгі орталар

Сулы орта

мысалдар

Балықтар, киттер және басқа да су жануарлары.

Құрлық-ауа ортасы

мысалдар

Өрмекшілер, бунақденелілер, құстар, аңдар.

Топырақ ортасы

мысалдар

Құрттардың кейбір түрлері (шұбалшаңдар), сондай-ақ кейбір аңдар (мысалы, көртышқан).

Паразиттік орта

ерекшелік

Паразит түрлер үшін басқа жануарлардың немесе адамның денесі тіршілік ортасы саналады. Мысалы, паразит құрттар мен кенелер жануарлардың сыртқы және ішкі мүшелерінде өмір сүреді.

Негізгі ой

Тіршілік ортасы — жануардың жалпы өмір сүретін кеңістігі. Алайда сол кеңістіктің ішінде жануар нақты қандай үлескіде қоныстанатыны бөлек мәселе. Бұл ұғым мекен ортасымен түсіндіріледі.

Бір емес, бірнеше ортада тіршілік ететін жануарлар

Кейбір жануарлар тек бір ортада ғана емес, екі түрлі ортада да тіршілік ете алады. Мұндай бейімделу олардың өмірлік циклымен, қорек табуымен немесе көбеюімен байланысты.

Безгек масасы

Суда да, құрлықта да тіршілік етеді. Іркінді суы бар батпақты жер — оның мекен ортасы: мұнда көбеюіне қолайлы жағдайлар қалыптасады.

Бақалар

Сулы және құрлық орталарын қатар пайдаланады: су — дамуына, ал құрлық — қорек табуына және қозғалуына қажет.

Дала тышқандары

Топырақта да, жер үсті-ауа ортасында да тіршілік етеді: ін қазады, бірақ қорегін жер үстінде іздейді.

Тіршілік ортасы мен мекен ортасының айырмашылығы

Тіршілік ортасы

Жануар өмір сүретін орта түрі (су, құрлық-ауа, топырақ, басқа ағзаның денесі). Бұл — кең ұғым.

Мекен ортасы

Сол тіршілік ортасының ішінде жануардың өмір сүруіне ең қолайлы нақты үлескі. Жануарлар осы жерде қоректенеді, паналайды, көбейеді.

Мысал: тиіннің мекен ортасы

Орманда қарағай мен шырша көбірек өсетін аймақтар тиін үшін қолайлы мекен ортасы болады. Бұл жерде оның сүйікті азығы — бүр — жеткілікті, саңырауқұлақ та көп. Ал суықта паналайтын, қауіп төнгенде тығылатын ағаш діңіндегі қуыстар баспана қызметін атқарады.

Бір мекен ортасын жануарлардың көптеген түрі қатар қоныстануы мүмкін. Олар бір кеңістікте өмір сүрсе де, қорекке, баспанаға және тіршілік ету тәсіліне байланысты өзара әртүрлі орын алады.

Қысқаша түйін

  • Жануарлар су, құрлық-ауа, топырақ және паразиттік ортада тіршілік етеді.

  • Кейбір түрлер екі ортаға бірдей бейімделген (мысалы, безгек масасы, бақалар).

  • Мекен ортасы — тіршілік ортасының ішіндегі жануарға ең қолайлы нақты үлескі.