Әйел дауысы

Естелікке айналған бір кездесу

Әркім өз басынан өткенін, қалай үйленгенін айтып отырды. Кезек бурыл шашты бас журналист Бекәділге келгенде, ол соғыстан оралған бойдақ шағын еске алып, ұзақ әңгімеге көшті.

Жол: жаңбыр, батпақ, белгісіз станция

Ол кезде Бекәділ жастар газетінде тілші еді. Тамыздың аяғы. Алматы—Москва жүрдек пойызымен оңтүстіктегі Ш. деген станцияға кешкілік түседі. Бірінші рет келуі. Күні бойы сіркіреп жауған ақ жауын тыйылмай, ауа сыз тартқан. Станция маңы асфальтталғанымен, су көлкіп жатыр. Галошы жоқ болған соң, ботинкасын өкшелей басып, суы аз жерден ілдалдап өтеді.

Сұрастыра келсе, аудан орталығы станциядан жеті шақырым жерде екен. Қызыл байлау таққан теміржолшы жұрттың соңынан ілесіп, мұржасы көрінетін үй-асхананың жанындағы автобус аялдамасына баруын айтады. Бекәділ он шақты адамға еріп, батпаққа белшесінен кіріп жүріп кетеді.

Арықтан өту: Нағимамен алғашқы тілдесу

Жеткенше арықтан өте алмай қалған жалғыз әйел тұрып қалады: бір қолында саквояж, бір қолында қомақты міні. Жап-жас келіншек. Қорқып тұр. Бекәділ жақындап: «Қорықпаңыз, секіріңіз» дейді. Әйел секіре алмайтынын, суға құлап кететіндей көретінін айтады.

Бекәділ алдымен әйелдің заттарын алып, өзі жеңіл ырғып өтеді. Қайтып келіп, қайыс белбеудің ұшын ұстатып, әйелді секірткенде, қолтығынан демеп түсіріп алады. Әйел қоңыр дауыспен алғыс жаудырады. Екеуі қатарласа жүріп аялдамаға жетеді.

Автобус: жүзін анық көрген сәт

Автобусқа отырған соң, шам жарығынан әйелдің жүзі анық байқалады: сүйкімді қараторы, бетінде сия шашырағандай секпілі бар, өзіне жарасып тұр. Әңгіме үстінде оның осында тұратыны, ал Бекәділдің командировкамен келген газет қызметкері екені белгілі болады. Аудан орталығына келгенде, келіншек қонақ үйдің бағытын түсіндіріп жібереді.

Қонақ үй: орын жоқ, түтін, тұншығу

Қараңғыда батпақ кешіп, қонақ үйге әрең жетеді. Бірақ ішіндегі жағдай көңіл көншітпейді: адам лық толы, темекі түтіні көкала. Күтуші әйел: «Он адамдық қонақ үйде он бес адам жатыр, аяқ басар жер жоқ» дейді. Бекәділ мұнда қалуға мүлде шыдай алмайды.

Ол ауатком кеңсесін сұрастырып, «жылы кабинетте диванның үстінде болса да» түнеп шығуды ойлайды. Кеңсенің есігі бекулі, іштен ешкім үн қатпайды. Күзетші бір жаққа кеткен шығар деп, маңдайшасы астында жауын тимейтін жерге паналап тұрады.

Күтпеген ұсыныс: «Біздікіне түнеп шығыңыз»

Кенет үй бұрышынан аяқ дыбысы естіледі. Жақындап келген адам — автобустағы келіншек. Ол Бекәділдің қонақ үйден орын таба алмағанын естіп, ойланып тұрады да: «Жүріңіз, біздікіне түнеп шығыңыз» дейді.

Кітапхана жанындағы үй: тазалық, тыныштық, жалғыздық

Бір есігі темірмен бастырылып, қара құлып салынған; екінші есігі көкшіл клеенкамен қапталған. Нағима кілтпен ашып кіргізеді. Ішінде айнадай жарқыраған сырлы еден, таза алаша. Бекәділ батпақ болған ботинкасын кіреберісте шешіп, суланған пальтосын іледі.

Үй бір үлкен бөлме: алдыңғы жағы жартылай бөлініп, ауыз үй тәріздендірілген. Төр жақта екі төсек, бір диван. Бір төсек баланікі. Ортадағы дөңгелек үстел үстінде бірнеше газет, «Огонектің» жаңа нөмірі жатыр.

Түн: үнсіз арпалыс

Шай ішеді. Нағима диванға төсек салып береді де, «Шаршаған боларсыз, жатып дем алыңыз» деп, ыдыс-аяқ жинауға шығып кетеді. Бекәділ сыртқа шығып келеді, қайта кіріп, теріс қарап жатады. Сыртта жауын басылып, ай сәулесі терезеге бірде жарқырап, бірде күңгірт түсіп тұрады.

Нағима кіріп, шамды өшіреді. Үй ішін ай жарығы ала көлеңкеге бөлейді. Бекәділ ұйықтағансып жатса да, қимыл-сыбырдың бәрін сезеді. Өзінің ұйқышыл әдеті бұл жолы көмектеспейді: ұйқысы қашып, ойы алай-дүлей болады.

Таң алдында: «Өсек болады»

Таң ата қоймаған тым ерте уақытта Нағима иығынан түртіп оятады. «Ұйқыңызды бөлгеніме кешіріңіз. Ел аяғы қозғалмай тұрғанда кеткеніңіз дұрыс. Біреу көріп қойса, өсек қылады» дейді. Бекәділ киініп шығады. Нағима да ақталып сөйлейді: түнде халін көріп аяғанын, бірақ үйіне еркек қондыратын жағдайы жоқ екенін айтады. Бекәділ кетіп бара жатып: «Менің қазіргі халім түндегіден де мәз емес» дейді. Нағима мәнін түсініп: «Жәрдем ету қолымнан келмейді» деп жауап қатады.

Келесі күндер: әңгіме, кино, айлы кеш

Бекәділ аудан орталығында күні бойы жүріп қалады. Түстен кейін кітапханаға кірсе, Нағима жұмыс орнында отыр, жанында тағы бір әйел бар. Кешке клубқа киноға барады. Залда Нағиманы тағы көреді. Қасындағы орын бос болған соң, қатар отырып кино көреді. Кинодан бірге шығады: кеш бүгін мөлдір, ай жарқырап тұр, аспанда бұлт жоқ.

Кітапхана үйінің тұсына келгенде, Нағима қоштасқалы тұрғанда, Бекәділ «Біраз сейілдеп қайтсақ қалай?» деп ұсыныс айтады. Нағима ойланып, келіседі. Екеуі поселок шетіне шығып, жазық далаға көз салады. Тұсаулы аттар қараңдайды.

Сыр ашу: екі тағдырдың түйісуі

Сол серуенде көп сыр ақтарылады. Бекәділ майданнан жуырда оралғанын, жетім өскенін, бойдақ екенін айтады. Нағиманың да өмірі жеңіл болмаған: күйеуі бірнеше жыл прокурор болып істеп, кейін ішімдікке салынып, пара алатын халге жетіп, маскүнемдікпен үй берекесін қашырып, ақыры қызметінен қуылған. Сол себепті Нағима онымен отаса алмаған. Бірақ үзілді-кесілді ажырасып та кетпепті.

«Қанша дегенмен сүйіп қосылдым. Балам бар. Егер шын тыйылса, аулақ кет демес едім» дейді Нағима.

Түн ортасы: қайта оралу

Екеуі қоштасады. Бірақ Бекәділ қонақ үйге жеткенімен, жүре алмайды: кежегесі кейін тартады. Қайта-қайта кітапхана жаққа бұрылады. Терезеде жарық жоқ. Оятуға бата алмай тұрады да, ізінше кері қайтады. Қонақ үйге барса, жұрттың бәрі жатып қалған, өзінің төсегін басқаға беріп қойған болуы мүмкін.

Ақыры тағы да кітапханаға келеді. Верандаға аяқ ұшымен көтеріліп, бір сағаттай батылы жетпей тұрады. Қолын есікке он рет апарып, он рет қайтарып алады. Шет жақтан тауық шақырады. Сонда ғана өзін қайрап, есікті «тық-тық» етіп қағады.

Есік ар жағындағы үн: шешуші сәт

Үн жоқ. Қайта қағады. Іштен таныс дауыс: «Бұл кім?» дейді. «Мен…» дейді Бекәділ. Дауыс жым болады. Тағы қағады. Біраздан соң табалдырыққа жұмсақ басқан аяқ дыбысы естіледі. Нағима: «Сіз неге келдіңіз?» дейді.

Бекәділ қонақ үйде орын қалмағанын, тағы да далада қалғанын айтады. Есік бер жағында да, ар жағында да тым-тырыс. Сосын ілгешек темір сылдыр етіп, есік жаймен ашылады. Нағима: «Бекәділ, мұныңыз қалай, беймезгіл уақытта…» деп үлгергенде, Бекәділ жауап орнына Нағиманы құшырлана құшақтап қалады.

Үш жылдан кейін: хатсыз қалған сағыныш

Арада үш жылға жуық уақыт өтеді. Бекәділ Нағимамен қайта кездеспейді. Сол жолы Ш. ауданында төрт-бес күн болып, әр кешті, әр түнді онымен бірге өткізгені — өміріндегі ұмытылмас бақытты күндер болып қалады. Алматыға келген соң бірнеше рет хат жазады, бірақ жауап келмейді. Әлде басқа жаққа ауысып кетті ме, әлде күйеуімен табысты ма — ол жағы беймәлім. Ақыры хат жазуды доғарады. Дегенмен есіне алса, көңілі күншуақтай құлпырып кететінін жасыра алмайды.

Өмір өз арнасымен: сәтсіз неке, ауыр кезең

Осы үш жылдың ішінде Бекәділдің өз басынан да талай нәрсе өтеді. Бір сұлу официанткаға өліп-өшіп үйленеді, бірақ ол неке бір жылға жетпей бұзылады. Абырой болғанда, бала болмайды. Әйелінің ар-ұяттан жұрдай болып шыққанын, соңынан қалмай арыз жазып, пәле жауып мазасын алғанын айтады. Ажырасқан соң еңсесі түсіп, үй-күйсіз жүдеп жүрген шағы болады.

Көктемгі парк: фотоаппаратқа ұмтылған бала

Бір көктемде жалғыз өзі демалыс паркіне барады. Көк тоғайдың саясында, скамейкада қиялға беріліп отырғанда, иығындағы фотоаппаратын біреу бүлкілдетіп тартқылағандай болады. Артына жалт қараса, басында ақ қалпақшасы бар, екі жастағы сүп-сүйкімді бала фотоаппараттың құндағын ашқысы келіп, тиегін тартып әлек.

Бекәділ баланы қасына отырғызып, аппаратты көрсетіп жатқанда, арт жақтан әйел дауысы естіледі: «Бекәділ! Бекәділ!» дейді.

Қайта кездесу: Нағима және «Бекәділ» есімді бала

Бұта қалқасынан ақшұбар көйлекті жас келіншек шыға келеді. Бекәділдің жүрегі солқ ете түседі: бұл — баяғы Нағима. Нағима тәтті жымиып «Барымын» дейді. Өңі ашаңдап, жүдеу тартқандай. Бекәділ абдырап, жалғыз ба деп сұрайды. Нағима қасындағы балаға қарап: «Жоқ, екеуміз» дейді.

Бала Нағиманікі ме деген сұраққа: «Әзірше өзімдікі деп жүрмін» дейді. Күйеуімен қайта татуласқан жоқ екенін айтады. Бекәділ баланың атын сұрағанда, Нағима: «Аты Бекәділ» дейді.