Қазақша рефераттар

Қызғану сезімі барлық адамның жаратылысында бар, одан ешкім толығымен бас тарта алмайды

Қызғану сезімі әр адамның жаратылысында бар, одан ешкім толықтай бас тарта алмайды. Бұл сезімнің адам өміріне қосар үлесі де болады. Алайда қызғаныш шектен тыс күшейсе, өмірді қиындатып жібереді. Ал қызғанатын адам кішкентай бала болса, жағдай одан әрі күрделене түседі.

Балаларда қызғану сезімі шамамен 2 жастан бастап байқалады. Көп жағдайда ата-ананың ұстанымы мен баланың сырттан көрген үлгілері қызғанышқа итермелейді. Яғни баланың бауырын қызғануына ересектер кейде өзіміз себеп болып қаламыз.

Бауырлар арасындағы қызғаныштың негізгі себептері

Төмендегі тармақтар балалар арасындағы қызғанышты жиі күшейтетін жағдайларды көрсетеді.

  1. 1) «Теңдік» пен «әділдікті» шатастыру

    Ата-ананың балалар арасында міндетті түрде теңдік орнатуға тырысуы қызғанышты қоздыруы мүмкін. Негізінде, теңдік емес, әділдік маңызды. Әр баланың мінезі, қажеті, жасы және дүниеге келу уақыты әртүрлі. Осы айырмашылықтарды елемей, бәріне бірдей қарау кей баланың өзін әділетсіздікке ұшырағандай сезінуіне әкеледі.

  2. 2) Сенімнің әлсіреуі

    Бала ата-анасының өзіне әділетсіз әрекет еткенін сезсе, сенімі төмендеуі мүмкін. Ал сенімсіздік уақыт өте келе қызғанышқа ұласады.

  3. 3) Тұңғыштың мәртебесін жоғалтып алу қорқынышы

    Тұңғыш балаға бұрынғы орны мен маңызын жоғалтпағанын сезіндіру қажет. Әйтпесе, сәби дүниеге келгенде тұңғыш анасы енді кішкентай бауырына көбірек көңіл бөліп, өзін бұрынғыдан аз жақсы көретіндей қабылдауы мүмкін. Бұл қызғанышты күшейтіп, тіпті бауырына күш көрсетуге дейін апаруы ықтимал.

  4. 4) Жас айырмашылығының тым аз болуы

    Балалардың жас айырмашылығы да әсер етеді: айырма аз болған сайын қызғаныш жиірек кездесуі мүмкін. Екі жасар баланың бауыры дүниеге келгенде қызғаныштың пайда болуы табиғи, өйткені бұл жаста «мен» сезімі басым болып, бөлісу қиынға соғады. Мамандар балалар арасындағы жас айырмашылығы 3–4 жас болғаны қолайлы деп есептейді. Құранда емізу мерзімінің 2 жыл екені ескерілсе, бұл пікірмен келісуге негіз бар.

  5. 5) Бір баланы көбірек мақтау және ұқсатуды ашық айту

    Балалардың біреуін отбасы мүшелерінің біріне көбірек ұқсату және оны жиі, ашық айту екінші баланың өзін қажетсіз сезінуіне себеп болуы мүмкін. Бұл сезім де қызғанышты оятады.

  6. 6) Табиғи емес «сценарийлер» және сенімге сызат түсуі

    Ата-ананың жасанды әрекеттері де қызғанышты күшейтеді. Мысалы, анасы перзентханадан сыйлық әкеліп, «Мына сыйлықты саған бауырың әкелді» десе, ал үлкен бала нәрестенің сыйлық әкеле алмайтынын түсінетін жаста болса, бұл оған түсініксіз көрінеді. Нәтижесінде анасының сөзіне сенімі азаюы мүмкін.

  7. 7) Сәбидің жынысына қатысты астарлы ойлар

    Нәрестенің жынысы да қызғаныш сезімін қоздыруы ықтимал. Мысалы, қыз баланың інісі дүниеге келсе, ол «Әке-шешем менің жынысымды ұнатпады» деп ойлап қалуы мүмкін. Әсіресе, отбасында баланың жынысы жиі сөз болып, оған ерекше мән берілсе, бауырлар арасындағы қызғаныш күшеюі ғажап емес.

  8. 8) Қонақтардың орынсыз қалжыңы мен салыстыруы

    Үйге келген қонақтардың немесе туыстардың «қызық үшін» айтқан сөздері де қызғаныш тудыруы мүмкін. Мысалы: «Неге сенің шашың әпкеңдікіндей бұйра емес?», «Ойпырай, ініңнің бойы сенікіне жетіп қалыпты, жақында озып кетпесін» сияқты салыстырулар қажетсіз сезімдерді қоздырады. Олар балалар арасында бақталастықты оятып, бір-біріне деген реніш пен ашуды күшейтеді.

Қызғаныш — табиғи сезім. Бірақ оның қайдан пайда болатынын түсіну ата-анаға да, балаға да жеңілдік береді: дұрыс көзқарас, әділдік және салыстырудан сақтану бауырлар арасындағы жылылықты сақтауға көмектеседі.

Елжас Ертайұлы, «Бақытты отбасы» отбасылық кеңес орталығы