Қоғамның ең кіші және ең маңызды бөлшегі - отбасы
Қоғамның ең кіші әрі ең маңызды бөлшегі — отбасы. Баланың ертең өскенде өзіне де, қоғамға да қалай пайдалы болатынының алғашқы дәні отбасында егіледі. Бұл дәннің дұрыс өсуіне отбасының психологиялық және әлеуметтік ахуалымен бірге, экономикалық жағдайы да тікелей әсер етеді.
Экономикалық мәселелерге келіп тірелетін көптеген жағдайлар отбасы ішінде елеулі қиындық тудырады. Мұндай қиындықтардың алдын алу үшін отбасы мүшелері бір-біріне жүйелі қолдау көрсетіп, отбасы бюджетін сауатты жоспарлауы қажет.
Отбасы бюджетін қалай дұрыс жоспарлауға болады?
Бюджетті дұрыс жоспарлау үшін ең алдымен отбасының табыс көздері мен айлық табыс мөлшерін нақтылап алыңыз. Одан кейін бір айлық кіріс-шығыс кестесін жасаңыз.
Айлық кестеге міндетті түрде енгізілетін шығындар
- Міндетті төлемдер: пәтерақы, коммуналдық қызметтер, азық-түлік, (бар болса) несие төлемдері.
- Маусымдық шығындар: киім-кешек, отын/көмір, көлікке қатысты шығындар (мысалы, дөңгелек ауыстыру).
- Қосымша шығындар: жиһаз жаңарту, жөндеу жұмыстары, демалыс пен көңіл көтеру іс-шаралары.
Кесте дайын болғаннан кейін айлық табысыңыздың шығындарды жабуға жеткілікті-жеткіліксіз екенін анық көресіз. Егер табыс шығынды толық жаппаса, қажеттіліктерді маңыздылығы мен жеделдігіне қарай реттеп, ақшаңызды сол тізім бойынша жұмсаңыз.
Күтпеген жағдайларға арналған қор
Жоспардан тыс, күтпеген жағдайлар үшін алдын ала ақша бөліп қойған дұрыс. Бұл арнайы қор қиын кезеңдерде үлкен көмек болады және отбасылық тұрақтылықты сақтауға ықпал етеді.
Маңызды қағида: артық қалған ақшаны “толықтырамын” деп жұмсамаңыз
Ақша жұмсау барысында кестеде белгіленген мөлшерден аз жұмсалса, айырмасын міндетті түрде жаратуға тырыспаңыз.
Мысал: азық-түлікке 20 000 теңге жоспарладыңыз делік, бірақ 17 000 теңге ғана жұмсалды. Қалған 3 000 теңгені “әрі қарай да жұмсауым керек” деп ойламаңыз.
- Келесі айдың бюджетін толықтыруға қосыңыз
- Басқа маңызды қажеттілікті жабыңыз
- Арнайы қорға аударыңыз
Үнемдеудің қарапайым, бірақ әсерлі тәсілдері
Бюджетті айтарлықтай үнемдегіңіз келе ме? Төмендегі кеңестер ұсақ көрінгенімен, әдетке айналдырсаңыз, жалпы шығынды 25%-ға дейін азайтуға көмектеседі.
Үй шаруасындағы үнем
- Киімді бөлек-бөлек емес, жинап үтіктеңіз.
- Ыдысты да бөліп жуғанша, бірге жуыңыз.
- Керексіз жарықтың жанып тұруына жол бермеңіз.
- Жуынғанда су ағысын бәсеңдететін арнайы құрылғы орнатыңыз.
Саудадағы тәртіп
- Азық-түлікті арзан алу үшін қолжетімді дүкендерді салыстырып көріңіз.
- Супермаркетке бармас бұрын тізім жасаңыз.
- Тек сол тізім бойынша ғана сауда жасаңыз.
Несие мәдениеті: жеңілдіктерге елікпеу
Соңғы жылдары несие алудың жеңілдеуі, сондай-ақ “0 пайыз” деген ұсыныстар көптеген отбасылардың бюджетіне кері әсерін тигізіп жүр. Банк мүмкіндік берді екен деп, оны міндетті түрде пайдалану керек деген түсінік дұрыс емес.
Ереже
Несие — тек нақты қажеттілік туындағанда ғана қарастырылатын құрал. Егер ол ысырапқа жол ашса, ертең банкке тәуелділік қалыптасып, отбасының берекесіне сызат түсуі мүмкін.
Ақшаны осылай жоспарлы жұмсағанда ғана отбасы бюджеті орнықты болады: жалақыңыз ұсақ-түйекке шашылмай, шынайы қажетіңізге бағытталады. Ақша жетіспеушілігінен туындайтын отбасылық кикілжіңдер де азаяды. Тіпті бюджетті ретке келтірсеңіз, табысыңыз өзгермесе де, үйіңізге қосымша кіріс түскендей әсер пайда болуы мүмкін.
Елжас Ертайұлы, «Бақытты отбасы» отбасылық кеңес орталығы