Өзін - өзі тану нағыз адам болудың сыры мен қырын үйрететін пән

Өмір — ұзақ жол. Біреулер сүрініп, қайта тұрып, алға қойған мақсатына жету үшін талпынады. Бірақ мақсат тек өзіңе ғана емес, елге де пайдасы тиетін, жүзеге асатын игі іс болуы керек. Сонда ғана сен Гималайдың ең биік шыңына шыққандай биіктей түсесің. Ал мақсатың мәнсіз әрі пайдасыз болса, ең терең өзеннің тұңғиығына құлап кетуің де ғажап емес.

Осы тұрғыдан алғанда, өзін-өзі тану пәнінің ең басты пайдасы — адамға дұрыс жолды көрсете білуі. Ол бізге бағыт-бағдар беріп, өз-өзімізді бақылауға, ішкі әлемімізді түсінуге және өмірдегі «ақ» пен «қараны» айыра білуге көмектеседі.

Адамгершілік туралы сөз қозғалғанда, ең алдымен ойға Абайдың қара сөздері оралады. Абайдың жиырма жетінші сөзіндегі ойлар адамзат тарихындағы ұлы ойшылдардың пікірлерімен үндеседі. Сократтың «Адам ең әуелі өзіңді-өзің таны» деген этикалық қағидасы Абайдың адамгершілік туралы толғаныстарымен қабысады.

Абай этикасында Ар, Намыс, Ұят — негізгі ұғымдар. Олардың мәні адам өз-өзімен сырласып, ішкі жан дүниесіне үңілгенде ғана ашылады. Абай осы моральдық категорияларды шығармашылығының өзегі етіп, адам болмысының ең терең қабаттарын қозғайды.

Өзін-өзі тану оқулығы бізді адамгершілікке баулиды: рухани құндылықтарды жинауға, өз мінезімізді түзетуге, адам ретінде қалыптасуға ықпал етеді. Адамгершілік — адам бойындағы жақсы қасиеттердің жиынтығы.

Баланың бойына адамгершілік қасиеттер кішкентайынан сіңсе, ол болашақта парасатты, мейірімді, жауапкершілігі жоғары азамат болып қалыптасады. Өзін-өзі тану сабағының басты міндеті де — баланы ертеңгі күні қоғамға пайдалы, жақсы адам етіп тәрбиелеу.

Меніңше, адамның ең жақсысы — бойында адамдығы бар адам. Адам кедей болуы мүмкін, білімі аз болуы мүмкін, бірақ жүрегінде иманы бар, ниеті ақ болса — оны «адамның адамы» деуге болады.

Өмір — сыры көп, қызығы мол әлем: бірде қуанасың, бірде жылайсың. Бірақ өмір адамға бір-ақ рет беріледі. Біз кейде «уақыт өтпей қойды» деп жалығамыз да, кейін «уақытты кері қайтара алсақ қой, көп нәрсені өзгертер едім» дейміз.

Өмір — теңіз, тағдыр — кеме. Ал кемең суға батпас үшін өзің капитан болуың қажет. Өзін-өзі тану пәні осы жауапкершілікті сезінуге, өзіңді бақылауға және алға қойған мақсатыңа жетуде табандылық танытуға көмектеседі.

Өзін-өзі тану пәні бізге Сара Алпысқызының қолдауымен 6-сыныптан бастап оқытыла бастады. Алғашында бұл пән күрделірек көрінді, бірақ уақыт өте келе қыр-сырын түсініп, үйреніп кеттік.

Оқулықтың бір ерекшелігі — мазмұнының жан-жақты қамтылуы: әртүрлі шығармалар, жағдаяттар, тапсырмалар мен пайдалы мәліметтер бар. Осы кітапты оқи отырып, өзіме қажет көп дерек жинадым. Сол үйренгендерімнің арқасында ойымды жүйелеп, шығарма жазуды тереңірек меңгердім.

Шығарма жазу оңай емес: ол білімділікпен бірге жылдам ойлауды, табандылықты талап етеді. «Баланы жастан» деген халық даналығы бекер айтылмаған. Балаға кішкентайынан дұрыс тәрбие берілсе, ол ертең ел сыйлайтын азамат болып өседі.

Өзін-өзі тану пәні — нағыз адам болудың сырын үйрететін тағылымды сабақ. Нағыз адам болу — Отан алдындағы борышыңды өтеу, адамдармен дұрыс қарым-қатынас құру, қоршаған ортамен үйлесім табу.

Пәннің мақсаты — білім алушының өзін дұрыс түсінуіне, дарын-қабілетін дамытуына, өмірдің мәнін ұғынуына және қоғамда өз орнын табуына көмектесу. Болашақ жас ұрпақты жан-жақты дамытуда бұл сабақтардың орны ерекше.

Сабақ барысында мұғалім әр оқушының жан дүниесін тануына, әлемге кең көзқараспен қарап, мейірімділік жасауға бағыт береді. Сабақты қызықты өткізу — түрлі әдіс-тәсілді орынды қолдана білетін ұстаздың шеберлігіне байланысты.

Шәкәрімнің «Өзіңді-өзің танысаң — істің басы» деген сөзі осы пәннің өзегін дәл ашады. Өзін-өзі тану оқушылардың қабылдауын, түйсігін, білімін, білігі мен дағдысын ішкі тұтастыққа келтіріп, оны өмірде еркін қолдануға үйретеді.

Тәуелсіз елімізде ғасырлар бойы ұлттық санада орныққан адамгершілік құндылықтар — ізгілік, қайырымдылық, адалдық, әділдік, сыйластық — қоғамдағы өзгерістермен сабақтаса отырып, жеткіншек ұрпақты тәрбиелеудің қайнар көзі бола алады. Тәрбиесіз қоғам да, қоғамсыз тәрбие де өмір сүрмейді. Сондықтан қоғам талабына сай құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған тәрбие ғана уақытпен үндесіп, қоғам мен тәрбиенің байланысын бекітеді.