Windows жүйесінің негізгі технологиялық принциптері
Windows ортасының DOS-та кездеспейтін негізгі принциптері
Windows ортасында MS-DOS технологиясында кездеспейтін бірқатар маңызды принциптер қалыптасты. Соның ең бастысы — әр қолданушыға ортақ, стандартталған интерфейс. MS-DOS кезінде әр бағдарлама өз бетінше интерфейс ұсынып, пайдаланушыға үнемі қайта үйренуге тура келетін: әртүрлі меню түрлері (көлденең, ашылмалы, қалқып шығатын, иерархиялық), сұхбаттасу тәсілдері (мәлімет енгізу, нұсқаларды таңдау) және т.б.
Windows жүйесінде бағдарламалардың әртүрлілігіне қарамастан көптеген әрекеттер бірдей командалар арқылы орындалып, бірдей терезелер логикасымен өңделеді. Бұл ортақ технологияның практикада тиімді екенін дәлелдеді: графикалық ортадағы көптеген операцияларды орындау үшін экран элементіне тышқан меңзерін апарып, сол немесе оң батырманы шерту жеткілікті.
Тышқан арқылы орындалатын негізгі әрекеттер
Тышқанды қолдану Windows-та жұмыс істеуді айтарлықтай жеңілдетеді. Әдетте төмендегі әрекеттер бір-екі шерту арқылы орындалады:
- Бағдарлама немесе құжат терезесін кішірейту, үлкейту және бастапқы қалпына келтіру
- Көлденең орналасқан меню командаларын таңдау
- Ашылмалы (экранға шығатын) менюден командаларды таңдау
- Аспаптар тақтасындағы (toolbar) командаларды таңдау
- Тізімнен бір жолды белгілеу
- Командалық батырманы басу, таңдау
- Ауыстырып-қосқыштардың (switch) мәнін өзгерту
- Мәтін енгізу кезінде курсор орнын өзгерту
- Мәтін енгізілетін өрісті таңдап, оған мәлімет енгізу
Құжатпен жұмыс: фрагменттерді белгілеу және өңдеу
Құжатпен жұмыс кезінде мәтін фрагменттерімен және үзінділермен (мәтіннің белгілі бөлігі, сурет, кесте) әртүрлі операцияларды жиі орындаймыз: көшіру, орнын ауыстыру, жою, қаріп өлшемін өзгерту, жиектеу, көлеңке беру және т.б.
1) Алдымен фрагментті белгілеу
Көптеген операциялар екі кезеңмен орындалады: әуелі фрагментті белгілеу, содан кейін команда беру. Фрагментті белгілеу тәсілі оның түріне және қолданылып отырған бағдарламаның талабына байланысты.
- Мәтін бөлігін (символ, сөз, жол, абзац) тышқанмен немесе пернелер арқылы белгілеуге болады.
- Графикалық фрагменттерді белгілеуде жиі “қайшымен қию” (қиып алу аймағын таңдау) тәсілі қолданылады.
Белгілеуді алып тастау
Егер белгілеу кезінде қате жіберілсе, әдетте фрагменттен тыс жерде (кейде фрагменттің өзінде де) тышқанмен жай шерту жеткілікті. Осылайша белгілеу алынып тасталады.
Жаңадан үйренушілердің жиі қатесі — ештеңені белгілемей тұрып команда орындауға тырысу. Мұндайда кей команда орындалмай қалады (мысалы, буферге “жоқ” фрагментті салу мүмкін емес), кейде команда еленбеуі мүмкін (мысалы, қаріпті өзгерту), ал кей жағдайда үнсіз келісім бойынша күтпеген нәтиже беруі ықтимал. Сондықтан алдымен белгілеуді әдетке айналдыру маңызды.
Көшіру және орнын ауыстыру: тышқан және пернелер
Егер суреттің бір бөлігі белгіленсе, меңзерді сол фрагментке апарып, сол (немесе оң) батырманы басып тұрып жаңа орынға жылжытуға болады — бұл орнын ауыстыру. Ал орын ауыстыру кезінде қосымша пернені басып тұрсаңыз, жаңа орынға сол фрагменттің көшірмесі қойылады (нақты перне/тәртіп бағдарламаға байланысты өзгеруі мүмкін).
Практикалық мысал
Күрделі схеманың суретін салғанда көптеген элементтер ұқсас болады. Мысалы, бір рет тіктөртбұрыш сызıp алып, кейін оны көшіріп көбейту арқылы бірдей элементтерді жылдам құрастыруға болады. Соңында орнын ауыстыру режимінде элементтердің шеттерін тегістеп, дәл орналастыру жеңілдейді.
Көшіруге қатысты жиі қолданылатын әрекеттер
- Графикалық редакторда белгіленген фрагментті жаңа орынға ауыстыру немесе көшірмесін алу
- Басқа графикалық файлдан мәтіндік құжатқа кірістірілетін бейнелерді тасымалдау/көшіру
- Word редакторында белгіленген мәтін фрагментін басқа жерге ауыстыру немесе көшірмесін алу
- Суреттер мен кестелерді жылжыту және көшірмелеу
- Абзацтың шегіністерін (оң/сол шекараларын) көлденең сызғыштағы үшбұрыш маркерлерін тасымалдау арқылы орнату
- Дайын шартбелгілер (иконкалар) жиынынан өзіңізге ыңғайлы құрал-сайман тақтасын құрастыру
Бұл тәсілді бағдарламалаушылар да жиі қолданады: әртүрлі объектілер жиынынан өз қосымшаларын “балалар кубиктерін” құрастырғандай жинақтап құрастырады.
Экрандағы және қағаздағы көрініс: ұсақ, бірақ маңызды айырма
Мәтіндік құжатты баспаға дайындағанда экрандағы символдардың бейнесі қағаздағы нұсқасына барынша ұқсас болғаны дұрыс. Windows символ шеттерін экранда анық көрсеткенімен, баспаға шыққандағы бейне дәл солай болмауы мүмкін. Мұндай сәйкессіздіктерді азайту үшін арнайы баптаулар мен операциялар қолданылады — бұл тақырып мәтіндік редакторларды оқығанда толығырақ қарастырылады.
Windows-та жұмысты дұрыс аяқтау неге қажет?
MS-DOS секілді ортада компьютерді өшіру көбіне қарапайым болатын: ток қосқышын ажырата салу жеткілікті еді. Кей бағдарламалар істеп тұрса да, мұндай әрекет жиі елеулі мәселе туғыза бермейтін.
Ал Windows-та компьютерді өшірмес бұрын міндетті түрде:
- жұмыс істеп тұрған бағдарламаларды жабу;
- Windows-тан шығып, жұмысты аяқтау пәрменін орындау қажет.
Себебі Windows құрылғыларды толық басқарып, жұмыс барысында уақытша файлдар (көбіне TMP типті) құра алады. Жүйе дұрыс жабылса, мұндай файлдар автоматты түрде жойылады. Ал жұмыс дұрыс аяқталмаса, олар дискіде қалып қойып, орын алып, кейде келесі іске қосылуға да кері әсерін тигізуі мүмкін.
Таңдалған батырма және Enter пернесі
Кей терезелерде үнсіз келісім бойынша таңдалған батырма бастапқыда жиектеліп (тіктөртбұрышпен қоршалып) белгіленіп тұрады. Мұндайда Enter пернесін басу сол батырмаға сәйкес әрекетті орындайды (мысалы, Windows 95 жүйесінде — жұмысты аяқтау командасын іске қосу).