Атың шабан болса, Тіршілікте көрген азабың
Орта жүздің аты шулы билері — Жәнібек, Қаз дауысты Қазыбек және қанжығалы Әлібек батыр — ел аралап келе жатқанда, жолыққан бір қариямен тілдеседі. Билердің сұрағы да, қарияның жауабы да береке туралы терең ойға жетелейді.
Ауыл берекесі қашан кетеді?
Жәнібек би қарияға: «Уа, ақсақал, ауыл берекесі қайтсе кетеді?» — деп сұрақ қояды.
Қария былай деп жауап береді:
- Ауыл ақсақалы шала болса,
- жігіттері алауыз болса,
- «ә» десе «мә» дейтін қиқарлық көбейсе,
- кішісі үлкенін сыйламай, көңілі қара болса —
онда сол ауылдың берекесі кетеді.
Үй берекесі қалай бұзылады?
Сонда Қазыбек би: «Уа, ақсақал, үй берекесі қайтсе кетеді?» — дейді.
Қарияның жауабы:
- әйелі қабағын түйіп, керіліп тұрса,
- шай қойып беруге ерінсе,
- келіні керіске бейім болса,
- қызы сумақай болса —
онда сол үйдің берекесі кетеді.
«Не жақсы?» және «не жаман?»
Не жақсы?
Қария:
- Атың жақсы болса — тіршілікте мінген пырағың.
- Балаң жақсы болса — жанып тұрған шырағың.
- Әйелің жақсы болса — досың маңыңа жиналып, қонағың рахаттанар.
Не жаман?
Қария:
- Атың шабан болса — тіршілікте көрген азабың.
- Балаң жаман болса — ғұмырлық көрген тозағың.
- Әйелің жаман болса — досың сенен безініп, қонағың үйіңнен кетер.
Түйін
Қарияның салмақты сөзіне разы болған билер оны еліне қонаққа шақырып, ат мінгізіп, тон кигізген екен. Бұл әңгіме берекенің түбі — сыйластық, ынтымақ және үй ішіндегі мейірім екенін еске салады.