Тәрбиеші қайтадан
1-ші сәбилер тобына арналған қимылды ойындар жинағы
Төмендегі ойындар 1-ші сәбилер тобының қимыл-қозғалысын, есту зейінін, үйлесімділігін және өзара әрекеттесуін дамытуға бағытталған. Әр ойында қауіпсіздік, кезектесу және балалардың жас ерекшелігі ескерілгені маңызды.
Қуыршақтарға қонаққа
Кілем үстіне кішкентай орындықтарға (ойнаушылар санына қарай 8–10) қуыршақтарды отырғызыңыз. Тәрбиеші балаларды ойынға шақырып, қазір қуыршақтарға қонаққа баратынын айтады және олардың қайда отырғанын көрсетеді.
- Балалар тәрбиешімен бірге көрсетілген бағытпен қуыршақтарға барып, амандасады.
- Тәрбиеші қуыршақтарды алып, олармен билеуді ұсынады.
- Аздап секіріп ойнағаннан кейін, қуыршақтарды орындарына отырғызып, балалар «үйлеріне» қайтады.
Нұсқа
Ойын қайталанғанда балалар қонжықтарға, қояндарға (алдын ала бөлменің басқа бөлігіне орналастырылады) қонаққа бара алады. Кейін балалар ойыншықтарды өздерімен алып кетіп, қалағанынша ойнайды.
Қоңырау қайдан естіледі?
Балалар қабырғаға қарап тұрады. Күтуші әйел бөлменің бір шетіне тығылып, қоңырау соғады. Тәрбиеші: «Тыңдаңдар, қоңырау қайдан соғылды? Тауып көріңдер!» — дейді.
- Балалар дыбыс шыққан бағытқа барып, қоңырауды табады.
- Тәрбиеші балаларды мақтап, ойынды басқа жасырынған орынмен қайта жалғастырады.
Тепе-теңдік пен бағытты сақтау ойындары
Жолмен (жалғыз аяқ жолмен)
Тәрбиеші сурет көрсетіп, жолдың түзу екенін түсіндіреді: арасы 20–30 см екі қатар сызық. Балаларға сызықтан шықпай, осы «жолмен» жүру ұсынылады.
- Балалар бірінің артынан бірі бір бағытта жүріп, сол тәртіппен кері қайтады.
- Соқтықпау үшін бір мезетте 5–6 бала ғана қатысады.
Күзде жолды ағашқа қарай бағыттап, «сол жолмен жүріп 2–3 жапырақ әкеліңдер» деген тапсырма ойынды жандандырады. Үй ішінде жолдың соңына жалауша не ойыншық қойып, балалар соны алып келеді.
Кішкене өзен арқылы
Тәрбиеші екі сызық сызады (үй ішінде жіпті пайдалануға болады) да: «Мынау — өзен» дейді. Үстіне тақтай көпір қояды (ұзындығы 2–3 м, ені 25–30 см).
- Балалар бір-біріне соқтығыспай, тек тақтайдың үстімен жүреді.
- Тәрбиеші «суға құлап кетпеу үшін жай жүру керек» деп ескертеді.
- Балалар көпірден ары-бері 2–3 рет өтеді.
Жалаушаны әкел (таяқ арқылы аттап өту)
4–6 баладан топ құрылады. Тәрбиеші жалаушаны көрсетіп, кедергіден дұрыс аттап өтуді кезекпен орындатады. Жалаушаны алған бала сол жолмен кері қайтады.
Барлығы жалаушамен оралғаннан кейін, тәрбиеші жалаушаларды көтеріп, маршпен жүріп өтуді ұсынады (тәрбиеші ырғақпен қол соғады немесе «бір-екі, бір-екі» деп санайды). Кейін ойын келесі топпен қайталанады.
Поезд
Тәрбиеші: «Мен паровоз боламын, сендер кішкентай вагонсыңдар» — дейді. Балалар бірінің артынан бірі алдында тұрған баланың киімінен ұстап, колоннаға тұрады.
- «Кеттік!» дегенде балалар «шу-шу» деп тәрбиешінің соңынан жүреді.
- Бағыт ауысады, жүріс баяулайды, соңында поезд тоқтайды: «Аялдама».
- Біраздан кейін «гудок» беріліп, поезд қайта қозғалады.
Күн мен жаңбыр
Балалар алаңның бір шетінде (немесе бөлмеде қабырғаға жақын) қойылған орындықтардың артына тығылып отырады.
Сигнал: «Күн шықты!»
«Аспан ашық, күн шығып тұр! Серуенге шығуға болады» — дегенде балалар алаңда еркін жүгіріп ойнайды.
Сигнал: «Жаңбыр!»
«Жаңбыр! Тез үйге жүріңдер!» — дегенде бәрі орындықтарының артына қайта жүгіріп келіп отырады.
Ойын бірнеше рет қайталанады.
Жүгіру және қуып жету ойындары
Допты қуып жет
Тәрбиеші доп салынған кәрзеңкені көрсетіп, балаларды алаңның бір жағында қатар тұрғызады. Кейін доптарды әр жаққа лақтырады. Балалар доптарды қуып жетіп, кәрзеңкеге салады.
Балалар қанша болса, доп та сонша болғаны дұрыс: әр бала бір допты тауып, әкелетіндей.
Ойын нұсқасы: түрлі түсті шарлар
Түрлі түсті шарларды кәрзеңкеге салып, олардың түсін атап көрсетіңіз. «Шарлар домалап кетті — қуып жетіп, кәрзеңкеге салыңдар!» деп бастайсыз. Қайталанғанда әр баланың әкелген түсін жариялауға болады (қызыл, сары, т.б.).
Мені қуып жетіңдер
Балалар орындықтарға отырады. Тәрбиеші «Мені қуып жетіңдер!» деп алаңның қарсы жағына жүгіреді. Балалар оның соңынан жүгіріп, ұстап алуға тырысады.
Екі рет жүгіргеннен кейін балалар демалу үшін орындыққа отырып, ойын қайта басталады. Ойынды шағын топпен өткізу тиімді: бір топ ойнағанда, екінші топ қарап тұрады, кейін ауысады.
Маған қарай жүгіріңдер
Балалар орындықтарда немесе алаңды жағалай отырады. Тәрбиеші алыс бұрышқа барып: «Маған қарай жүгіріңдер!» — дейді. Балалар жүгіріп келіп, тәрбиешінің қасына жиналады.
Кейін тәрбиеші аздап серуендеуді ұсынады. Одан соң: «Үйге қарай жүгіріңдер!» — дегенде балалар орындықтарына қайтады. Ойын 4–5 рет қайталанады.
Шеңбер және ырғақ ойындары
Жел көбік
Балалар қол ұстасып, жақын тұрып шеңбер құрады. Тәрбиешімен бірге өлең айта отырып, шеңберді біртіндеп кеңейтеді:
Көпіре гөр, көбік-шар,
Көпіре гөр, кеңірек шар.
Осы күйі қал тұрып,
Кете көрме жарылып.
Тәрбиеші «Жел көбік жарылды!» дегенде балалар қолдарын төмен түсіріп, бір дауыспен «Тарс етті!» деп тізерлеп отыра кетеді. Сосын жаңа көбік «үрлеуді» ұсынып, ойын қайта басталады.
Кішкентай және үлкен аяқтар
Балалар орындыққа жартылай дөңгеленіп отырады. Тәрбиеші аяқтарын көрсетуді сұрайды: балалар аяқтарын алға созып көтереді.
Кішкентай аяқтар
«Кішкентай аяқтар жолмен жүгіріп кетті… тымпыл-тымпыл-тымпыл!» — деп тез-тез жер тепкілейді. Балалар қайталайды.
Үлкен аяқтар
«Үлкен аяқтар жолда тымпыл-тымпыл жүріп бара жатыр…» — деп баяу қимыл жасайды. Балалар да жылдам/баяуды алмастырады.
Сюжеттік қимылды ойындар
Мысық пен тышқандар
Ойын кілем үстінде немесе жұмсақ шөпті алаңда өткізіледі. Гимнастикалық саты, рейка не жіп арқылы «ін» қоршалады. Бір бала — мысық, ол орындықта отырады. Қалғандары — тышқандар, інде жатады.
Тәрбиеші мәтінмен ойынға белгі береді: тышқандар іннен шығып жүгіріп ойнайды, ал «мысықты оятпаңдар» дегеннен кейін мысық мияулап, тышқандарды қуады. 3–4 рет қайталауға болады.
Үрпек төбет
Бір бала төбетті бейнелейді: кілем үстінде жатады, басын қолына қойып «ұйықтайды». Балалар жайлап жақындайды. Тәрбиеші өлең айтып болған соң төбет орнынан ұшып тұрып үреді, балалар қашады, төбет қуады.
Барлығы тығылғаннан кейін төбет қайтадан жатады. Ойын басқа жүргізушімен жалғасады. Ойын шағын топпен жүргізіледі.
Айдарлы мекиен тауық
Тәрбиеші — мекиен тауық, балалар — балапандар. Бір сәл ересектеу бала — мысық (орындықта отырады). Тауық пен балапандар бөлмеде жүреді, ал мысық «көзін ашқанда» балапандар үйіне қарай қашады. Тауық қанат қағып қорғап: «Кет, мысық! Балапандарымды саған бермеймін!» — дейді.
Ойын қайталанғанда мысық рөлі басқа балаға беріледі. Негізгі қимыл — секіру.
Секіру ойындары
Доп (жеке балаға)
Тәрбиеші ойынды бір баламен бастайды: алақанын баланың басына қойып, доп сияқты қос аяқтап секіруді ұсынады. Өлең айтылады:
Секең, секең, секеңдеп,
Қайда зырлап кетпес доп.
Төмен, төмен, төмендеп,
Жерге жетер-жетпес боп.
Әдетте доп болып секіргісі келетін балалар көп болады. Тәрбиеші әрқайсысымен кезекпен ойнайды.
Менің зымыраған көңілді добым
5–6 бала тәрбиешінің жанында жартылай шеңбер болып тұрады. Бір бала «доп» болып секіреді, тәрбиеші алақанын басына қойып өлең айтады:
Көңілді добым, о, менің,
Домалап қайда жөнелдің?
Қызыл, сары, көгілдір,
Жел аяқсың-ау өзің бір!
Одан кейін «доп» қашады, тәрбиеші балалармен бірге ұстайды. Ойын жаңа доппен қайта басталады. Балалар үйренген соң, бәріне доп сияқты секіру ұсынылады.
Қоян туралы ойындар
«Отырған мынау ақ қоян…»
Алаңның бір жағында қояндардың орны белгіленеді. «Қоршауға жүгіріңдер» сигналы бойынша балалар шеңберге тұрады, бір қоян ортаға шығады. Тақпаққа сәйкес қимыл жасалады: құлақ қимылдату, қос аяқтап секіру, әрі-бері «жорғалау».
Тәрбиеші шапалақтағанда балалар «үйіне» тарайды. Ойын жаңа қоянмен қайталанады. Қыста қардың үстіне қоршау сызуға болады, бөлмеде қоян орны ретінде орындықтар пайдаланылады.
«Сұр қоян жуынып жатыр…»
Бір бала — қоян, қалғандары шеңбер болып тұрады. Қоян ортасында тұрып, мәтінге сай қимыл жасайды: тұмсығын, құйрығын, құлағын «жуады», кейін «сүртінеді».
Соңында қоян қос аяқтап секіріп, шеңбердегі бір баланың қасына барады — ол баланың орнын басады. 5–6 қоян ауысқаннан кейін ойын аяқталады.
Лақтыру, ұстау және домалату
Шарларды домалату
Тәрбиеші түрлі түсті шарларды көрсетіп, балаларға ұстап көруге мүмкіндік береді, түсін айтқызады. Сосын шарды қалай домалатуды көрсетіп, балаларды кезекпен шақырады.
Шарды домалатқан бала оның артынан жүгіріп, кәрзеңкеге не жәшікке салады. Қайталанғанда түстерді сәйкестендіру тапсырмаларын беруге болады (қызыл, жасыл, т.б.).
Допты ұста
Тәрбиеші ашық түсті үлкен допты алып, 2–3 баламен ойнайды. Балалар 80–100 см қашықтықта тұрады. Тәрбиеші допты кезекпен лақтырып: «Ұста!» — дейді. Балалар допты қайта лақтырады.
Доп шеңберде
Балалар жерге шеңбер болып отырады да, допты бір-біріне домалатады. Тәрбиеші екі қолмен қалай итеру керегін және бағытты сақтауды үйретеді.
8–10 баладан құралған топта ойын ширақ өтеді.
Допты қақпаға түсіру
Балалар жиналған жерге сызық сызылады. Сызықтан 1–1,5 м жерде кішкентай қақпа қойылады. Әр балаға бір доп беріліп, допты қақпадан домалатып өткізуді ұсынады.
Бала допты домалатып, қуып келеді де сызыққа жеткен соң кері қайтады. Ойынға 5–6 бала қатысады, топтар ауысып ойнай алады. Қақпаны ірі құрылыс материалдарынан жасауға немесе орындықты қақпа орнына қоюға болады (аяғының арасынан доп өткізу).
Допты кәрзеңкеге түсір (дәл көздеу)
Балалар шеңбер болып тұрады. Әр баланың қолында кішкентай доп. Ортасында жәшік немесе үлкен кәрзеңке. Қашықтық 1,5–2 метрден аспайды.
Тәрбиеші белгі бергенде балалар допты межеге лақтырады, кейін доптарын алып, өз орнына барып отырады. Дәл тимеген бала допты жерден көтеріп, қайтадан шеңберге тұрады. Бір мезетте 8–10 бала ойнай алады.
Өрмелеу және еңбектеу
Бақшадағы тауықтар
Рейка немесе жіппен аздаған жер қоршалады — бұл «бау-бақша». Жанында орындық қойылады — «күзетшінің күркесі». Қалған балалар — тауықтар.
Күзетші отырған кезде тауықтар қоршаудың астынан өтіп бақшаға кіреді, жүреді, «шұқиды», «қытқылайды». Күзетші байқаса шапалақтап, «Қыш-қыш!» деп қуады. 4–5 рет қайталанады, күзетші ауысады.
Сылдырауықты сылдырат
Балалар орындықта отырады. 2,5–3 м жерде сылдырауық жатады. Тәрбиеші балаларды кезекпен шақырады: бала сылдырауыққа дейін еңбектеп барып, оны алып, орнынан тұрып сылдыратады, орнына қояды да өз орнына келеді.
Балалар еңбектеуді игергенде, 3–4 сылдырауық қоюға болады: қанша сылдырауық болса, сонша бала қатар ойнайды.
Маймылдар
Гимнастикалық қабырға немесе (аулада) үш қырлы кішкентай дуал пайдаланылады. Тәрбиеші маймыл сияқты өрмелеуді ұсынады: 2–3 бала сатыға жақындап, 5–6 баспалдаққа көтеріледі, сосын қайта түседі.
Өрмелеу мен түсу кезінде әр баспалдақты дұрыс басуын қадағалау қажет.
Әртүрлі қимылды ойындар
Дөңгелекті ұста
Тәрбиеші жіпке ілінген жарқыраған дөңгелекті (0,5 м таяққа бекітілген) көрсетеді. 4–6 бала жиналғанда дөңгелекті жоғары көтеріп, балалардың төбесінен айналдырып: «Ұста, ұста!» — дейді. Балалар қол созып ұстауға тырысады.
Белсенділігі төмен балаға дөңгелекке қолы тисін деп таяқты сәл төмендетіп, кейін қайта көтеріп ойынды ширатады. 2–3 айналымнан соң кімнің қолы жеткенін атап өтеді. Кейін әр балаға бір дөңгелектен беріп, оны «руль» етіп ұстап шофер болып жүгіруді ұсынады.
Кішкене қоян, шықшы ғой…
Балалар шеңберге тұрады. Бір бала — «кішкене қоян» болып ортаға шығады. Өлең жолдары бойынша бәрі қимыл жасап көрсетеді, қоян қайталайды: жүру, тап-тап басу, билеу, жүгіру, секіру.
Соңында қоян бір баланың қасына барып, тәжім етеді. Сол бала келесі қоян болады. Ескерту: әр шумақтан кейін қозғалыс бағытын өзгертіп отырған дұрыс.
Күн шұғыласы (сәулесі)
Тәрбиеші балаларды жанына жинап, айна арқылы күн сәулесін қабырғаға түсіреді де өлең айтады. Сәл үзілістен кейін: «Сәулені ұстаңдар!» — деген сигнал береді. Балалар қабырғаға жүгіріп, қолға тұрмай жалтаңдап тұрған сәулені ұстауға тырысады.
«Күнім, күнім…» (Сәулем, сәулем…)
Балалар өлең оқып, қимыл бағытын көрсетіп тұрған тәрбиешіні айнала қоршап тұрады және оның қимылын қайталайды. Әуен ырғағына қарай қол соғып, тізе бүгіп жүресінен отырады (сөз екпіні түскен жерлерде).
О, алтын күн, алтын күн,
Әйнектен қара, жарқын күн!
Балаларың жылауда,
Сүрініп тасқа құлауда.
Қол соғуды тоқтатпай, қимылдарды біртіндеп жалғастырып, балалардың шаршамауын және қауіпсіз қашықтық сақтауын қадағалаңыз.