Өздеріңе ұнайтын, жақсы көретін жұмыс істеңдер
Кәсіп таңдау — өмір сапасын айқындайтын шешім
Абай атамыздың «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та бар қалан» деген өсиеті — әр адамның қоғамдағы өз орнын табуына бағытталған терең ой. Сол секілді кәсіп таңдау мен жұмыс табу — үлкен өмірге қадам басқан жастың басты мақсаттарының бірі.
Кәсіп — өмірдің ең маңызды бөлігінің бірі: күннің шамамен 7–8 сағаты жұмысқа арналады. Сондықтан мамандық таңдау асығыстықты емес, мұқият пайымдауды талап етеді.
Кеңес сұрау — әлсіздік емес, жауапкершілік
Бұл тақырыпта ата-ананың, ағайын-туыстың, мұғалімдердің және өмір тәжірибесі мол аға-әпкелердің пікірін тыңдау пайдалы. Дегенмен ең маңыздысы — өз табиғатыңызды, қабілетіңізді, мінезіңізді және қандай іспен айналысқанды ұнататыныңызды ескеріп отыру.
Психология ғылымдарының PhD докторы Бейсембаев Ғани Бектайұлының ата-аналарға үндеуі
- Ең алдымен, балаңыздың белгілі бір іске не кәсіпке қызығушылығы мен әуестігін еске түсіріп көріңіз.
- Екіншіден, балаңыздың бойындағы қарым-қабілет пен бейімділікті сырттай бақылап, байқаңыз.
- Осы байқағандарыңызды ой елегінен өткізіңіз — бұл баланың мамандық таңдау шешіміне оң ықпал етуге көмектеседі.
Қалыптасқан отбасылық дәстүрді немесе ата-ана ретіндегі арман-тілекті басты бағдарға айналдыра бермеген жөн. Көп жағдайда ата-ананың қалауы мен баланың таңдауы сәйкес келе бермейді. Балаңызды жүрек қалауы жоқ мамандыққа мәжбүрлеу — оның өмір бойғы қанағатсыздық пен бақытсыздыққа ұрынуына себеп болуы мүмкін.
Мамандықты «ішінен» көріп барып таңдаңыз
Әртүрлі маман иелерінен олардың қандай жағдайда жұмыс істейтінін, қандай ауыртпалығы мен артықшылықтары барын сұраңыз. Мүмкіндік болса, жұмыс орнына барып, бір күн сол маманның жанында бірге болып көрудің пайдасы зор. Оқығаныңызды, естігеніңізді, көргеніңізді өз қабілетіңіз бен мүмкіндігіңізбен салыстырып, қажет болса кәсіби бағдар беретін мамандардан кеңес алып барып шешім қабылдаған дұрыс.
Пікір көп жерде — сүзгі керек
Адамдар әртүрлі пікір айтуы мүмкін: өз кәсібін жақсы көрмейтіндер асыра жамандап, жақсы көретіндер асыра мақтауы ықтимал. Сондықтан бейтарап ақылмен таразылау маңызды.
Кейбір адамдар еліктегіш келеді: біреудің айтқанын құптап, келесі адам басқа көзқарас айтса, оны да мақұлдай салады. Осыған қарсы дағды — жеке-дара, жинақы және шығармашылық ойлау.
Қай салада да керек әмбебап дағдылар
-
Жауапкершілік
Уәдені орындау, уақытты басқару, нәтижеге жұмыс істеу.
-
Қарым-қатынас
Адамдармен тіл табысу, байланыс құру, келіссөз жүргізу.
-
Командада жұмыс
Біріге жоспарлау, жауапкершілікті бөлісу, ортақ мақсатқа жету.
-
Көпшілік алдында сөйлеу
Ойды анық жеткізу, дәлелдеу, аудиториямен жұмыс.
Жаңа дәуір: бір мамандықпен шектелмеу қалыпты
Ғылым мен технология қарқынды дамыған сайын мамандықтар да көбейіп келеді: бір мамандықтар қажеттен шығып жатса, жаңалары пайда болуда. Сондықтан алдағы уақытта адам өмірінде 3–4 рет мамандық ауыстыруы мүмкін деген болжам бар.
Кәсіпорындарда технологияның жаңаруына байланысты мамандарды жылына 1–2 рет қосымша оқу курстарына жіберу жиілеп келеді. Ал ЖОО түлектері бір мамандыққа қоса, жалпы білім мен тәжірибе жинақтау арқылы ұқсас салаларға бейімделе алады.
Байқалатын үрдіс: көптеген түлек өз мамандығы бойынша емес, басқа салаларда еңбек етеді. Ақпарат көздеріндегі деректерге сүйенсек, елімізде ЖОО бітіргендердің шамамен 30%-ы ғана өз мамандығымен жұмыс істейді. Бұған әртүрлі себеп бар, соның бірі — адамның өзін танып, өзіне ыңғайлы әрі ұнайтын істі табуы.
Жүрек қалауы бар іс — нәтиже әкелетін іс
Кәсіп таңдағанда жүрегіңіз қай іске бұрылатынын, қай іс көңіліңізге қонымды болатынын ұмытпаңыз. Адам жақсы көретін ісімен шұғылданса, жетістікке бейім болады.
«Өздеріңе ұнайтын, жақсы көретін жұмысты істеңдер. Жақсы көрмейтін жұмысты істеп, өздеріңді де, жұмысты да, басқаларды да қинаудың қажеті жоқ. Ол жұмыстан жақсы нәтиже шықпайды.»
Шынында да кейбір қызметкерлер жұмысын құлшыныспен орындайды: сүйіспеншілікпен істеген іс ілгерілейді, адам да жалықпайды — керісінше ләззат алады. Ал жұмысты амалсыз атқаратындарда нәтиженің төмендеуімен қатар стресс пен берекесіздік пайда болуы мүмкін.
Әр адам — әртүрлі, демек бейімділік те әртүрлі
Біреу тыныш отырып компьютер алдында жұмыс істеуге бейім болса, біреу қозғалысты, динамиканы қалайды — бір орында отыра алмайды. Біреудің ғылым қуалап жаңалық ашуға құштарлығы басым, енді біреуі бұзылған бұйымды жөндеп, соның өзінен рахат алады. Сондықтан өз болмысыңызды ескеріп, өзіңізге жақын кәсіпті таңдаңыз.
Екі шындықты қатар ұмытпаңыз
- Жақсы көретін жұмысты таңдау маңызды.
- Кез келген жұмыста қиындық пен кедергі болуы — қалыпты жағдай.
Табандылық, тәжірибе және өз-өзіңізді шыңдау арқылы қиындықты жеңуге болады. Сондықтан «кілт етсе» сылтау тауып, қайта-қайта жұмыс ауыстыра беру дұрыс емес.
Тұрақтылық тәжірибе әкеледі, тәжірибе сапаны өсіреді
Бір жұмысты жақсы істеу — оны көп істеу арқылы қалыптасады. Аталарымыз «Ағаш бір жерде көгереді» деген. Қандай кәсіп болса да, тұрақты еңбек еткен сайын тәжірибе артады, жұмыс сапасы жақсарады, нәтижесі көбейеді.
Бұл өз кезегінде мансапта келесі сатыға көтерілуге, тұрақты тұтынушы мен таныс-байланыстың артуына, жаңа мүмкіндіктердің ашылуына ықпал етеді. Жұмыс сапалы болған сайын сұраныс өседі, сұраныс артқан сайын табыс та көбейеді.
Қорытынды ой
Жүрекке жақын кәсіпті таңдаңыз және қай салада жүрсеңіз де, сол бағытта ең жақсы маман болуға ұмтылыңыз.