Бөкей (шамамен 1737 - 1819) - сұлтан, хан

Бөкей: Орта жүздегі ықпал, елшілік және сауда жолдары

Бөкей (шамамен 1737—1819) — сұлтан, хан. Тұрсын ханның немересі, Барақ ханның баласы, Әлихан Бөкейхановтың төртінші атасы.

Қоныс аудару және ерте кезеңдегі қызметі

1749 жылы Бөкей әкесінің тапсырмасымен төлеңгіттерімен бірге Түркістан аймағынан Солтүстік-Шығыс Қазақстан өңіріне қоныс аударып, қаракесек руының Бигелді аталығына сұлтан болып сайланды.

XVIII ғасырдың 50-жылдарының басында Коряков бекінісі (қазіргі Павлодар қаласы) маңын қоныстанып, Орта жүз қазақтарының жоңғар басқыншыларына қарсы шайқастарына қатысты.

Сауда керуендері мен дипломатиялық қолдау

XVIII ғасырдың 80—90-жылдарында Бөкей Ресейден Орта Азияға бағытталған сауда керуендерінің қазақ даласы арқылы өтуіне және сауда жолы торабының Петропавлдан Ямышев бекінісіне ауыстырылуына атсалысты.

Осы мақсатта 1785 жылы Бөкей атақты би Сарыбағыш Атакебатыр бастаған Ресейге барған алғашқы қырғыз елшілігіне белсенді қолдау көрсетті.

1786 жылғы 2 тамыз бен 1787 жылғы қаңтар аралығында Бөкейдің тапсырмасымен құрамында ұлы Батыр сұлтан, екі старшын және екі төлеңгіті бар қазақ өкілдігі Санкт-Петербургке барып қайтты.

Ташкентпен байланыс және Иқан қонысы

XVIII ғасырдың 90-жылдарының басында Бөкей Ташкент билеушісі Жүніс қожамен тығыз қарым-қатынаста болды. Соның нәтижесінде 1740—1750 жылдары әкесі Барақ ханның иелігінде болған Иқан қонысын қайтарып алды.

Бұл қоныс Түркістан өңірі Бұхар хандығының қол астына өткенге дейін Бөкейдің қысқы ордасы қызметін атқарды.

Билік жүргізуі және хан жариялануы

1816 жылдың басынан Бөкей Орта жүздегі қаракесек және төртуыл руларына Уәли ханмен бірге билік жүргізді.

Әулеті, ұрпақтары және жерленуі

Бөкейдің бес әйелінен он бір баласы болған. Балаларының бірқатары Ресей императорларының арнайы жарлықтарымен XIX ғасырдың 20—30-жылдарында Ресей империясының дворяндар сословиесіне енгізілді.

Бөкей Түркістанда жерленген.