Өлең жолдары

Мінез бен мағына: адамды адам ететін қасиет

Адам мағыналы өмір сүруі үшін тұла бойы асыл қасиеттер мен көркем мінезге көмкерілуі керек. Адамзатқа қалған мұралардың өзегіне үңілсек, барша әрекет қарым-қатынастан бастау алатынын, ал қарым-қатынастың сапасы мінездің асылына байланысты екенін аңғарамыз. Мәселенің түйіні де осында: мінез-құлық — адамның шынайы айнасы.

Өткенді еске алсақ, бәріміз де мектеп табалдырығын аттаған кезде біреудің тентегі, біреудің сотқары, біреудің еркесі едік. Сол балғын шақтағы шалт қимылымызды сабасына түсіріп, шорқақтығымызды бәсеңдетіп, адамдық қасиетімізді молайтқан мейірім иелері бар. Олар өз ішін жарып шықпаса да, алдына келгенге білгенін аянып қалмай айтып, санасына білім құяды; туысы болмаса да, ізгі ниетімен ілтипат білдіреді; жүрек жылуын бөлісіп, айналасына нұр себеді. Әрине, ол жандар — ұстаздар қауымы.

Ұстаз ұлағатының бастаулары

«Менің сүйікті ұстазым» дегенде, ойыма тек мектептегі ардақтылар ғана емес, қазақтың аға ұстаздары да оралады. Мұның бір себебі — Ахмет Байтұрсынұлының аты берілген ауданымыздағы жалғыз гимназияда білім алуым. Сол орта маған ұстаз атаулының салмағын, білімнің қадірін тереңірек сезіндірді.

Ұстаздық дәстүрдің бастауын әлемдік ой алыптарынан табамыз: ең әуелі Аристотельден, әрі «әлемнің екінші ұстазы» атанған Әл-Фарабиден. Мақтанышым — сол екінші ұстаздың қазақ топырағымен сабақтас кеңістікте туып-өскені туралы тарихи деректердің айтылуы. Әл-Фараби білімді ешқашан көпсінбеген, білгенін шәкірттерімен бөлісуден ләззат алған. Өздігінен көп оқып, көп ізденген ойшыл философия, логика, этика, метафизика, тіл білімі, жаратылыстану, география, математика, медицина, музыка салаларынан жүз елудей трактат жазып қалдырды. Сол ғұламалар салған сара жол бүгінгі ұстаздарға да, біз секілді шәкірттерге де бағыт-бағдар.

Өмірімдегі ерекше тұлға: Гүлбану Төлегенқызы

Мен үшін аядай мектебімнің ұстаздарының бәрі аяулы. Дегенмен жүрегіме ерекше жақын жан — Гүлбану Төлегенқызы. Ұстаз болғандықтан, ең әуелі оның дәріс беру шеберлігін айту заңды. Бірақ бұл жолы мен оны ең алдымен тұлға ретінде бағамдағым келеді.

Сабағынан бөлек, оның болмысынан, жүріс-тұрысынан, сыртқы келбетінен-ақ мәдениет сабағын алуға болады. Нақты, орамды сөзі қазақ тілінің хас маманы екенін танытады. Өлең жолдарын мәнерлеп оқығанда көркемсөздің көркі кіріп, ырғағы мен тынысы үйлесіп, тыңдаушыны бірден баурап алады.

Алғаш рет ұстазым өлеңді әуезіне келтіріп, көркем сөзді ырғағына салып жеткізген сәтте, әдебиет пен пәк көңілімнің арасына алтын көпір салынғандай болды. Мені тағы да ғашық еткені — сөздегі әр әріпті сауатты түрде дыбысқа айналдырып, күрделі тіркестерді қиындықсыз, кідіріссіз айта білуі.

Соның нәтижесінде мен оның әр сабағын, түстен кейінгі қосымша дәрістерін, сабақтан тыс іс-шараларын асыға күтетін болдым. Мұғалімге деген махаббаттың бар екеніне алғаш көзімді жеткізген жанға айтар алғысым шексіз.

Қазіргі таңда, өкінішке қарай, мектеп бағдарламасы аясында ол кісі менің сыныбыма тікелей дәріс оқымайды. Бірақ бүгін де апайымның алдына тек оқу жайымен емес, өмірімдегі азын-аулақ түйіндерді тарқату үшін де барып тұрамын. Барғаныма ешқашан өкінген емеспін. Керісінше, сол әңгімелер мені жігерлендіріп, тағдырға деген талпынысымды күшейтеді, келешек үшін жасап жатқан қадамдарыма дем береді.

Ұстаз жүгі және ел тағдыры

Әңгіме басында сөз еткен мінез-құлық пен адамдық қасиеттердің қалыптасуына ұстаздардың ықпалы зор. Сондықтан олардың жауапкершілігі де ауыр: біз болашақтың иесі болатын жастардың тағдырын, қабілетін, бағыт-бағдарын ұстазға сеніп тапсырамыз.

Адамзат асылы бас иетін қасиетті Құран да, қазақты қазақ еткен азаматтар да, әр мамандық иесі де ұстаз қауымына құрметпен қарап, оның тағылымынан үлгі алған. Бүгінгі билік пен биіктегі жандардың жетістігін де, меніңше, сол ұстаздардың маңдай тері мен ерен еңбегі арқылы өлшеуге болады.