Ертеде тау бөктерінде жайылып жатқан жылқыға жау тиіп, айдай жөнеліпті

Боз айғырдың қайтуы

Ертеде тау бөктерінде жайылып жүрген жылқыға жау тиіп, үйірді айдап әкетеді. Жылқы ішінде топ бастаған айбарлы бір боз айғыр бар екен. Ол үйірін күзеткендей шеттеп, алысқа ұзамай, жағалай жайылып жүріпті. Ұрылар жылқыны айдағанда, боз айғыр да үйірімен бірге кетеді.

Жер ауғанын сезген айғыр

Ұрылар үш күн бойы талмай жол жүреді. Төртінші күні боз айғыр жердің, айдап келе жатқан адамдардың түр-тұлғасын байқай қарап, жер ауғанын сезеді. Сол сәтте пысқырынып, аулына қарай тұра қашады. Қуғыншыларға шаңын да көрсетпей, бірден сытылып кетіп, сол бетімен ауылына жетеді.

Жылқышының баласы қуғынға аттанады

Боз айғырдың үйірден бөлініп, ауылға жалғыз келуі бекер емесін сезген жылқышының баласы айғырды жүгендеп, ерттеп мінеді. Қару-жарағын асынып, жылқының соңынан қуады. Бірнеше күннен кейін бала айдауға түскен жылқыға жетіп, алдынан орап, үйірді кері қайтарады.

Қақтығыс және жара

Мұны көрген қарақшылар жан-жақтан қаумалап, баланы ортаға алады да, қолға түсіріп қорламақ болады. Бірақ бұл ойлары іске аспайды. Бала боз айғырмен орғыта шауып, ұрыларға тұтқиылдан тиіп, қайта-қайта соғып, берекесін қашырады. Сөйтіп жүріп бірнешеуін құлатады.

Жылқыны ауылға қарай бұрғанда, баланың енді қолға түспейтініне көзі жеткен қарақшылардың бірі білтелі мылтықпен атып жібереді. Оқ баланың санына тиіп, ауыр жаралайды. Жараға қарамастан, бала ашуға булығып, санын қыл бұраулап қатты таңып алады да, қайта айналып келіп тиіседі. Бұл жолы тірі қалғандары жан сауғалап қашады. Бала қуып жүріп, бәрін құлатады да, жылқыны айдап кері қайтады.

Төбе етегіндегі үнсіздік

Алайда жарасы жанына батып, қансырап әлсіреген бала жолшыбай бір төбенің етегіне жеткенде аттан түседі. Бұдан әрі жүруге шамасы келмей, сұлап түседі.

Боз айғыр баланы иіскелеп, әрі-бері оқыранып, қасында біраз тұрады. Ақыры шара таппаған соң, ауылға қарай шаба жөнеледі.

Әкенің іздеуі

Ер-тоқымымен қайтып келген боз айғырды көрген әкесі: «Балам бір апатқа душар болған екен, қалай да іздейін» деп, жолға шығады. Бірақ боз айғыр иесіне бой бермей, тауда қалған балаға қарай ала жөнеледі. Тау-тасты аралап келген әке ақыры өліп жатқан баласының үстінен шығады.

Домбыра үні және күйдің аты

Сол кезде әке қасына жақындаған салт атты жалғыз жолаушыны көреді: ерінің қасына домбыра ілінген екен. Жолаушы сәлем беріп, баланың жанына келіп, әкесіне көңіл айтады. Қайғылы әке болған оқиғаны баяндайды.

Сонда жолаушы: «Жануарым-ай! Жылқы болса — осындай, ер болса — сенің балаңдай болсын. Жақсы ат иесінің сүйегін далаға тастамайды деген осы. Жақсы ат ерге қанат бітіреді… Бірақ жалғыздық жеңіпті» дейді.

Содан жолаушы домбырасын алып, бір күй тартады. Күй күңіреніп шалқып, безілдей ышқынып, бірте-бірте баяулап барып тынады. Әке: «Жолаушым, мына қайғылы сарының аты қалай? Көңілімдегіні тапқандай болды» деп сұрайды.

Домбырашы: «Бұл — мына тұрған боз айғырдың тапқырлығына разы болып, баланың қазасына күйініп, соған арнаған күйім. Атын “Боз айғыр” қойдым. Осы айғыр болмаса, сен балаңның сүйегін де таба алмай сансырар едің. Бұл айғыр сенің де шеріңді сезген секілді» дейді.

Әке үнсіз бас изейді. Содан ол өмірінің соңына дейін «Боз айғыр» күйін шертіп, жүрегіндегі шерін тарқатып өткен екен.