Қазақша рефераттар

Дорнод аймағы

Чойбалсан, Хорлогийн (1895–1952)

Чойбалсан, Хорлогийн (8.2.1895, Дорнод аймағы — 26.2.1952, Мәскеу қаласы; Улан-Баторда жерленген) — Моңғолияның саяси қайраткері, маршал, екі мәрте МХР Батыры.

Қысқаша дерек

Туған жері
Дорнод аймағы
Қайтыс болған жері
Мәскеу қаласы
Жерленген жері
Улан-Батор
Мәртебесі
Маршал, 2 мәрте МХР Батыры

Білім алуы және саяси қалыптасуы

1912 жылы Моңғолияның сол кездегі астанасы Урга қаласындағы (қазіргі Улан-Батор) аудармашылар мектебіне түсіп, орыс тілін меңгерді. Үздік оқығаны үшін 1914 жылы Иркутск қаласына оқуға жіберіліп, онда 1917 жылға дейін болды.

Ресейдегі революциялық оқиғалардан кейін отанына оралған Чойбалсан моңғол жастарының жасырын ұйымын құрды. 1919 жылдың күзінде революционер әрі басқа бір ұйымның жетекшісі Дамдины Сүхбаатормен танысты.

Маңызды кезеңдер

  1. 1

    1920: Моңғол халық партиясының құрылуы

    1920 жылы екі ұйым бірігіп, Моңғол халық партиясын құрды.

  2. 2

    1921: Халық революциялық төңкеріс

    Чойбалсан мен Сүхбаатор кеңес өкіметі және Қызыл армияның тікелей көмегімен 1921 жылы 11 шілдеде Моңғол халық революциялық төңкерісін жүзеге асырды.

  3. 3

    1924: Билікке келуі

    1923 жылы 22 ақпанда Сүхбаатор белгісіз жағдайда қайтыс болды. Коминтерн мен кеңес өкіметінің белсене араласуымен 1924 жылы Чойбалсан билікке келді. Сол жылы құрылған алғашқы парламент — Бага хуралды басқарды.

Мемлекеттік қызметтері

1924–1928

Моңғол халық революциялық армиясының қолбасшысы.

1928–1930

Моңғол Халық Республикасы (МХР) Кіші хуралы төралқасының төрағасы.

1930–1935

Түрлі министрліктерді басқарды.

1935–1939

МХР премьер-министрінің бірінші орынбасары.

1940–1952

Премьер-министр.

Қуғын-сүргін және оның салдары

Чойбалсан Коминтерн мен И. Сталиннің тікелей қолдауына сүйене отырып, 1926–1928 жылдары солшыл оппортунистерге, 1928–1932 жылдары «революцияшыл оңшылдарға» қарсы қуғын-сүргін жүргізді.

Жалпы құрбандар (1922–1949)

71 000

адам саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.

Қазақ қауымына әсері

7-де 1

Моңғолиядағы әрбір жетінші қазақ қудалауға ұшырады.

Осы кезеңде үкімет басындағы тұлғаның айналасында жеке басқа табынушылық күшейді. Соған қарамастан, Чойбалсан Моңғолияны қиын-қыстау уақытта басқарып, елдің экономикасын, мәдениетін және білім жүйесін дамытуға ықпал етті.

Ел басқаруындағы бастамалары және соғыс жылдарындағы рөлі

1940: Қазақ аймағының құрылуы

1940 жылы Моңғолияда жеке қазақ аймағы — Баян-Өлгий аймағы құрылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс жылдары Кеңес Одағына көмектесу науқанын басқарды.

1939: Бірлескен әскери операция

1939 жылы жапон соғысқұмарларын талқандаған кеңес және моңғол әскерлерінің бірлескен операциясында Моңғол халық революциялық армиясының Бас қолбасшысы болды.

Мұрасы және марапаттары

Чойбалсанның атына қала атауы берілген. Ол Моңғолияның және Кеңес Одағының көптеген ордендері мен медальдарымен марапатталған.

Қорытынды

Чойбалсанның тарихи бейнесі күрделі: оның билік кезеңі саяси қуғын-сүргінмен қатар жүрсе, елдің мемлекеттік құрылымын нығайту, әлеуметтік-экономикалық және мәдени даму бағытындағы қадамдарымен де сипатталады.