Қазақша рефераттар

Тақырыпты таңдауға қойылатын талаптар

Мақсаты

Зерттеу тақырыбын анықтау мәселесінің маңызын ашу, тақырыптың көкейкестілігін ескеру қажеттігін түсіндіру және қазіргі педагогикалық зерттеулердің өзекті мәселелері туралы жүйелі ақпарат беру.

Жоспар

  1. Зерттеу тақырыбының көкейкестілігі.
  2. Зерттеу тақырыбын негіздеу.
  3. Проблеманы қою және дамыту.

1. Зерттеу тақырыбының көкейкестілігі

Әлеуметтік өзгерістер білім беру технологиясы мен әдістемесінің мақсаттары мен мазмұнын жаңартуды талап етеді. Соның нәтижесінде педагогке жаңа талаптар қойылады: ол тек оқытушы мен тәрбиешінің функцияларын ғана емес, сондай-ақ оқыту мен тәрбиелеу әдістерін зерттеуші ретінде талдап, негіздей алуы тиіс.

Неге зерттеушілік құзырет қажет?

Мұндай жұмысты ғылыми және ғылыми-әдістемелік зерттеудің әдіснамасын меңгеріп, оны тәжірибеде қолдана алатын педагог қана сапалы орындай алады. Жаппай педагогикалық ізденіс ХХ ғасырдың 90-жылдарында айқын көрініс тапты. Педагогтік кәсіп шығармашылықпен тікелей байланысты болғандықтан, мұғалім үнемі тиімді әдіс-тәсілдерді іздеп, түрлі құралдар мен тәсілдердің нәтижелілігін салыстырып отыруы тиіс.

Нәтижелі зерттеу үшін талаптар

  • 1 Ізденіс әрекетінің шығармашылық әрі өнімді екенін түсіну: ол тек ақпарат жинауға емес, мәнін ашуға және бірегей шешімдер табуға бағытталуы тиіс.
  • 2 Жалпы ғылыми және пәндік біліктілікпен қатар, жалпы мәдени дүниетанымның болуы.
  • 3 Тұлғалық шығармашылық әлеует: стандартты емес тәсілдер мен шешімдер ұсына білу; ерік-жігер; моральдық-психологиялық сапалар (адалдық, табандылық, іске берілгендік, сын көзбен бағалау).
  • 4 Ғылыми ізденістің теориялық және практикалық әдіснамасын меңгеру.

Тақырып таңдаудың бастапқы логикасы

Зерттеу тақырыбын таңдау жұмысы проблеманы анықтаудан басталады. Зерттеудің жүйелі, терең негізделген және қатаң құрылымдалған түрде жүргізілуі нәтижелілікке мүмкіндік береді. Алғашқы қадам — пәндік саланы таңдау. Бұл жерде блоктік тәсіл тиімді: бірінші блок «тақырып — проблема» байланысын айқындауға көмектеседі.

Жас зерттеушіге дайын тақырыпты ұсыну әрдайым дұрыс бола бермейді. Зерттеуші бірнеше тақырыптың ішінен өзін және ұжымын қызықтыратын, өзіне жақын бағытты таңдай алады. Дегенмен ең тиімді жол — зерттеушінің өзіне шын мәнінде маңызды, ойландыратын тақырыпты өзі ұсынуы. Қалай болғанда да, тақырыпты нақтылау, түзету, екпін қою, тұжырымдарды ықшам әрі түсінікті ету қажет.

2. Зерттеу тақырыбын негіздеу

Тақырыпты таңдау және нақтылау — ұзақ уақытқа созылатын, күрделі жұмыс. Тақырыптың бастауы тәжірибеден де, теориядан да туындауы мүмкін. Алғашқы кезеңдерде қарама-қайшылықтар, тәжірибеде қолайсыздықтар немесе түсіндірме тапшылығы сияқты кедергілер кездеседі.

Тақырыпты таңдауға қойылатын талаптар

  • Өзектілігі (көкейкестілігі)
    Мәселенің өткірлігі, шешімінің пісіп-жетілуі.
  • Теория мен тәжірибе үшін маңыздылығы
    Маңызды ғылыми және практикалық міндеттерді шешуге жарамдылығы.
  • Перспективалылығы (болашағы)
    Қарастырылып отырған кезең үшін ұзақмерзімді құндылығы.
  • Проблемалылығы
    Шешімнің толық анық болмауы, теориялық ізденістің қажеттілігі, тәжірибедегі қиындықтарды еңсеру.
  • Даму концепцияларымен үндестігі
    Ізгілікті-тұлғалық немесе әлеуметтік-тұлғалық бағдармен үйлесуі.
  • Ізденушінің қызығушылығы мен қатыстылығы
    Ішкі уәж, тәжірибелік байланыс, жеке мәнділік.

Бұл талаптардың бәрі маңызды, бірақ өзектілік, проблемалылық және заманауи тұжырымдарға сәйкестік ерекше назарды қажет етеді. Өзекті тақырыптарға ұзақ уақыт маңызын жоғалтпайтын, «мәңгі жас» деп сипатталатын бағыттар да жатады.

Проблема қалай пайда болады?

Тақырыпта проблема ашық немесе жасырын түрде болуы тиіс. Проблеманың көздері көбіне тәжірибедегі қиындықтардан көрінеді. Егер нақты құбылысты түсіндіретін немесе шешетін теориялық білім жеткіліксіз болса, онда ғылыми проблема қалыптасады: білмегенді білуге, белгісізді белгілі етуге ұмтылыс пайда болады.

Тақырыпты шектеу және нақтылау

Тақырыпты шектеу, оған жақын тақырыптардан жігін ажырату, зерттеу аясын және жүргізілу жағдайларын дәл көрсету өте маңызды. Тәжірибе көпқырлы болғандықтан, педагог, психолог немесе басшы маңызды оқиғалар мен фактілерді жүйелі түрде тіркеп, зерделеп отыруы қажет.

Зерттеу міндетті түрде белгілі бір шектерде ұйымдастырылуы тиіс: сонда ғана зерттеліп отырған үдерісті терең талдап, соңына дейін жеткізуге мүмкіндік туады. Сондықтан проблемалық алаң көлемі мен шешілетін нақты міндеттер алдын ала айқындалуы керек.

Тақырып атауы нені білдіреді?

Тақырыптың атауы проблеманы, ізденіс пәнін, зерттеу бағытын және жетекші аспектіні көрсетуі тиіс. Кей жағдайларда негізгі атау қосымша сөздермен нақтыланады (жақша ішінде немесе жақшасыз).

3. Проблеманы қою және дамыту

Тақырыппен жұмыс кезеңдері

  1. 1 Педагогикалық үдерістегі қарама-қайшылықтар мен қиындықтарды анықтау.
  2. 2 Проблеманы айқындау және тақырыпты проблемалау.
  3. 3 Нақты пәндік зерттеуді анықтау.
  4. 4 Тақырып атауындағы өзгерістер бағыты арқылы пәнді бейнелеп көрсету.
  5. 5 Тақырыпты нақтылау және ықшамдау.
  6. 6 Жақын тақырыптардан жігін ашып бөлу.
  7. 7 Тақырыпты тұжырымдау (алғашқы нұсқа) және зерттеу барысында түзетіп, нақтылау.

Бақылау сұрақтары мен тапсырмалар

  • Зерттеу тақырыбының көкейкестілігінің маңызы неде?
  • Зерттеу жұмысының нәтижелі болуының қандай шарттары бар?
  • Тақырыпты таңдауға қандай талаптар қойылады?
  • Проблеманы қою және дамытуда қандай мәселелер ескеріледі?

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Асқаров Е.С., Балапанов Е.Қ., Қойшыбаев Б.А. Ғылыми зерттеулердің негіздері. Оқу-әдістемелік құрал. Алматы, 2005. (5–15-бет).
  2. Қасқабаева Ф. Ғылыми жұмыстарды жазуға жаднама. Қазақстан тарихы, 2007, №2.
  3. Өмірова С. Педагогикалық зерттеулер тақырыбы. Қазақстан мектебі, 2009, №12. (61–64-бет).
  4. Тотанова А.С. Методика научно-педагогического исследования. Алматы, 2005.
  5. Новиков А.М. Методология образования. Москва, 2002.