Аралшық без құрылысы мен қызметі әртүрлі безді жасушалар - инсулощптерден (А, В, D, D, РР) құралған
Аралшық без (Лангерганс аралшықтары) дегеніміз не?
Аралшық без немесе Лангерганс аралшықтары (көне грекше: insuli pancreatis; insuli — аралшық, pan — барлығы, kreas — ет) — ұйқы безінің гормондар бөлетін ішкі секреция (эндокринді) бөлігі.
Бұл құрылымдар ағзаның зат алмасуын, әсіресе қандағы глюкоза деңгейін реттеуде негізгі рөл атқарады.
Құрылымы: инсулоциттер және олардың түрлері
Аралшық без әртүрлі безді жасушалардан — инсулоциттерден тұрады. Негізгі түрлері: A, B, D және PP жасушалары. Әрқайсысы белгілі бір гормондарды бөліп, бір-бірінің қызметін нәзік тепе-теңдік арқылы реттеп отырады.
B-инсулоциттер (орталықта)
Аралшықтың орталық бөлігінде орналасатын B-жасушалар инсулин гормонын бөледі. Инсулин ағзадағы қант алмасуын реттеуге қатысады.
Инсулин жеткіліксіз болған жағдайда қант диабеті дамуы мүмкін.
A-инсулоциттер (шеткі аймақта)
Аралшықтың шеткі жағында орналасатын A-жасушалар глюкагон гормонын бөледі. Глюкагонның әсері көбіне инсулинге қарама-қарсы болады.
Инсулин мен глюкагонның өзара байланысы қандағы глюкоза деңгейін тұрақты ұстауға көмектеседі.
Реттеуші және қосымша әсерлері бар жасушалар
D-инсулоциттер (сирек кездеседі)
D-жасушалар аралшықтардың шеткі жағында орналасады және салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Олардың гормондары A және B инсулоциттерінде гормон түзілу үдерісін тежеуге қабілетті.
- Қан қысымын төмендетуге ықпал етеді.
- Ұйқы безінің сөл бөлу қызметін күшейте алады.
PP-инсулоциттер
PP-жасушалары бөлетін гормондар асқазан (қарын) мен ұйқы безі сөлінің бөліну белсенділігін арттыруға қатысады.
Бұл әсер ас қорыту үдерістерінің үйлесімді жүруіне жанама түрде ықпал етеді.
Қорытынды
Лангерганс аралшықтары — ұйқы безінің эндокринді бөлігі ретінде инсулин, глюкагон және басқа да реттеуші гормондар арқылы қант алмасуын, қан қысымын және ас қорыту сөлдерінің бөлінуін реттеуге қатысады. Жасушалардың өзара әсері ағзадағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған күрделі жүйені құрайды.