Саңырық батырдың ереекше қасиеті - құралайды көзге атқан мергендігі
Саңырық батыр Тоқтыбайұлы
Саңырық батыр Тоқтыбайұлы (1691, қазіргі Жамбыл облысы, Талас ауданы, Үшарал ауылы маңындағы Ағыбай қыстауы – 1740, Арыстанбаб кесенесі маңы) — жоңғар басқыншылығына қарсы күресте аты шыққан батыр, қолбасшы. Ұлы жүздің Ошақты тайпасының тасжүрек руынан.
Тегі мен тәрбиесі
Әкесі — Тоқтабай батыр. Ол батырлығымен қатар, турашылдығы мен әділдігі арқылы елге танылған. Әкенің осы қасиеті ұрпақтарына да дарып, Саңырық батырдың ағасы Дәнен де, інісі Сарымерген де ерлігімен белгілі болған.
Ерекше қасиеті: мергендік
Саңырық батырдың айрықша қабілеті — «құралайды көзге атқан» мергендігі. Алғашқы даңқы да осы өнерімен шыққан.
Сайыс
Ошақтының дәулетті адамдарының бірі үлкен той жасап, мергендер жарысын ұйымдастырады.
Бас бәйге
Кілем жабылған қара нар бастаған тоғыз және сүйектен жасалып, алтынмен апталып, күміспен күптелген садақ тігіледі.
Нәтиже
16 жасар Саңырық бас жүлдені жеңіп алады. Бұл садақ кейін «Саңырықтың сарнауығы» атанып, жоңғармен соғыстағы бес қаруының біріне айналады.
Жорық жолы және ірі шайқастар
Саңырық батырдың ерлік жолы ел басына күн туған «Ақтабан шұбырынды» кезеңінен кейін айқын көріне бастайды.
Бұланты – Білеуті
Бұланты–Білеуті шайқасында Саңырық батыр Кіші жүздің Тайлақ батырымен тізе қосып, жоңғарлардың қалың қолын ойсырата жеңеді.
Аңырақай
Осы жеңістен кейін Саңырық пен Тайлақ батыр жұптарын жазбай, Аңырақай шайқасында да бірге болады.
Талас өңіріндегі қолбасшылық
Саңырық батыр Талас өңірінде ерекше көзге түседі: жоңғарлар басып алған аумақтарға қарсы соққы беріп, Ақкесене мен Көккесенені әскери қосынға айналдырған жауға жиі шабуыл жасап, қолбасшылық шеберлігін танытады.
Төле би оған арнайы кісі жіберіп, дарынды қолбасыларға ғана тиесілі сый — кеудеге тағатын айрықша белгі тарту етіп, ақ батасын береді.
Соңғы кезеңі
1740 жылдың соңына қарай жаумен болған шайқаста Саңырық батыр ауыр жараланып, сол жарақаттың салдарынан қайтыс болады.
Төле бидің жарлығымен Саңырық батырдың сүйегі Түркістанға жерленген.