Бес нәрседен қашық бол

Адамзаттың алғашқы тыныштығы

Ертеде Тәңірі Адамды жаратып, жер бетіне түсіріпті. Адамнан тараған ұрпақ сол заманда шағын ғана ауыл болып өмір сүрген деседі. Олардың тыныс-тіршілігі берекелі, татулығы жарасқан екен. Мұны көрген рақымы мол, құдіреті күшті Құдай мейірленіп тұрыпты.

Құдай Адамнан бөлек Ібілісті де жаратқан. Алайда Ібіліс тәкаппарлығымен Тәңірінің мейіріміне бөлене алмапты. Бір күні Құдай қаһарланып, Ібіліске де жер бетіне түсуді бұйырады.

Сайтанның қызғанышы және «бес жамандықпен» одақ

Жер бетіне түскен сайтан таулар мен өзендерді, көлдер мен шөлдерді басып өтіп, Адам ұрпағы мекен еткен шағын ауылға жетеді. Тыныштық пен келісім орнаған бұл мекен оған ұнамайды: адамдардың сыпайылығы мен тату өміріне қызығып та, қызғана да қарайды.

Ол адам баласын жолдан тайдырмақ болып талай әуреленеді, азғырып та бағады. Бірақ еш нәтиже шықпайды. Ауыл адамдары сайтанды келеке етіп, мазақтайды; қамшымен сабап, шөл далаға қуып жібереді.

Ол уақытта адамдар бұл ағайынды бесеу туралы білмеген, ал олар адамзат тіршілігінен хабарсыз болған деседі. Сайтан оларға адам баласы мекен еткен жерді көрсетемін деп уәде беріп, бәрі бірге жолға шығады.

Айна бұлақтың лайлануы

Күн артынан күн, түн артынан түн өткенде, олар тап-таза айна бұлаққа кез болады. Су соншалық мөлдір екен: түбіне түсіп кеткен кішкентай иненің өзі ап-анық көрініп жатады.

Ыстықтап, қажыған сайтан бастаған ағайынды бесеу бұлаққа шомылмақ болып суға түседі. Сол сәтте-ақ тап-таза су қарақошқыл тартып, өңі бұзылып кетеді. Бұл жайдан бейхабар ауыл адамдары бастауы лайланған бұлақты бұрынғыша пайдалана береді.

Жамандықтың жұғуы

Бұлақтан кейін-ақ ауыл жұртының мінезі өзгере бастайды. Адамдар арасында өсек желдей еседі, өтірікке құмарлық артады. Бос мақтан көбейіп, жалқаулық жайлайды. Жиналған аз дүниесін де жалған намыс пен құр даңғаза үшін орынсыз ысырап ететін болады. Ақыры ауылды берекесіздік билейді.

Періштеден туған «бес жақсылық»

Тәңірінің жанында сүттей аппақ қауырсыны бар бір періште өмір сүрсе керек. Бір күні Тәңірі сол періштені адамзатқа жібереді. Жеті қат көкті көктей өткен періште ауыл үстін айнала ұшып, сұмдық көріністерді көреді.

Жаны күйзелген періштенің көзінен бір тамшы жас үзіліп түседі. Сол көз жасынан, өз құлдарына жаны ашыған Тәңірінің қалауымен, бес бірдей жақсылық иесі пайда болады.

Осы бес жақсылық иесі сайтан бастаған ағайынды бесеумен айқасқа түседі. Ұрыс ұзаққа созылады. Жақсылық иелері біршама басымдыққа ие болса да, өздері де әлсірей береді. Ұрыс даласында періште қанатымен желпіп, оларға дем береді.

Соның әсерімен ауыл үстіндегі жамандықтың түтіні сейіле бастайды. Жақсылық рухы қайта қанат жаяды: адам санасына ой түседі, жүрекке рақым мен қанағат орнығады. Жастар талаптанып, өз нәсібін адал еңбекпен табуға ұмтылады, төңіректі танып-білуге талпынады. Жақсылық жаңбыры ластықты шайғандай болады.

Адамның таңдауына қалған таразы

Дегенмен сол кезден бастап адам жанында жақсылық пен жамандықтың рухы қатар ұя салған деседі. Сайтанға ерген бес жамандық иесі мен періште көз жасынан жаралған бес жақсылық иесі жердің бір нүктесінде күні бүгінге дейін шайқасып жатқан көрінеді: біріне сайтан жамандық отымен дем берсе, біріне періште жақсылық рухымен қанат бітіреді.

Жақсылық пен жамандық қатар орныққан жер бетінде адамзат ұрпағы өсіп-өніп, көбейе береді. Ал әлгі айна бұлақтың суын адам баласы әлі де пайдаланады екен. Тіпті адамның ішетін «шарап суының» құрамында сол бұлақ суының қоспасы бар деседі.

Осы оқиғадан кейін адамға «пенде» деген ат тағылыпты.