Ежелден гректер истерияны жатыр ауруларының салдарынан болатын тек әйел дерті деп санаған ( истерия аталуы содан)
Истерия: мәні, себептері және көріністері
Истерия (грек. hystera — «жатыр») — адам мінез-құлқының, қозғалысының, сезімталдығының, сондай-ақ ішкі ағзалар қызметінің бұзылуымен байқалатын психикалық ауру. Ежелгі гректер бұл дертті жатыр ауруларының салдары деп түсіндіріп, оны тек әйелдерде болады деп санаған. «Истерия» атауы да осы көзқарастан қалыптасқан.
Негізгі себептері
- жүйке жүйесінің бұзылыстары;
- психикалық күйзеліс пен қайғы;
- аурудан жүдеу, әлсіреу;
- ми жарақаттары;
- дұрыс тәлім-тәрбиенің болмауы және басқа факторлар.
Физиологиялық түсіндіру
И. П. Павловтың пікірінше, истерия жоғары жүйке қызметінде тежелуден гөрі қозу басым болған жағдайда пайда болады.
Белгілері әр адамда әртүрлі көрінуі мүмкін; көп жағдайда ұстамалы дертке тән белгілер байқалады.
Истериялық талма: эпилепсиядан айырмашылығы
Истериялық талма кезінде адам, әдетте, кенеттен сұлап құламайды; құлаған күннің өзінде көп жағдайда өзін жарақаттамайды. Тілін тістемейді, аузынан көбік ақпайды. Көбіне байқалатын өзгеріс — көз қарашығы көлемінің ауытқуы. Сондықтан мұндай көріністі эпилепсиялық ұстамамен шатастырмау керек.
Клиникалық белгілері: дене және эмоция деңгейіндегі өзгерістер
Денелік көріністер
- дененің жартысына жуық бөлігінде өзгерістердің байқалуы (кейде тек аяқ-қолда немесе бетте);
- бетінің қызаруы, көрудің нашарлауы, естудің төмендеуі;
- қол-аяқтың жансыздануы, дауыстың қарлығуы;
- құсу, кекіру, есінеу, жөтел.
Эмоциялық және мінез-құлықтық көріністер
- жылау мен күлкінің қатар келуі;
- тыныстың тарылуы, үрей мен шошыну;
- киімін жырту, шашын жұлу сияқты импульсивті әрекеттер.
Кей сәттерде, керісінше, адамға бір нәрсе ерекше ұнап, көңілі күрт көтеріліп, ұнаған адамын «одан артық жан жоқтай» асыра бағалауы мүмкін.
Ауыр түрі: сананың бұзылыстары
Истерияның ауыр жағдайында адамның көзі қарауытып, галлюцинациялар басталуы мүмкін; бұл құбылыс кейде науқастың сандырақтауына ұласады.
Алдын алу және емдеу тәсілдері
Алдын алу
Истерияның алдын алудың ең тиімді жолы — отбасында, мектепте және қоғамдық ұйымдарда дұрыс тәрбие беру, сондай-ақ адам мінез-құлқына теріс әсер ететін жағдайлардың алдын алу.
Емдеу
- психотерапия (адамның өзіне және қоршаған ортаға саналы, сын көзбен қарап, әділ баға беруі);
- еңбек терапиясы (дене еңбегі, қара жұмыс);
- жүйке жүйесін тыныштандыратын дәрілер;
- физиотерапиялық шаралар.
Емдеу тактикасы маманның бағалауымен анықталады және белгілердің сипаты мен ауырлығына қарай кешенді түрде жүргізіледі.